شرح
ضمنا در ابتدا اينگونه به ذهن انسان خطور مىكند : فرضا آيهء مذكور كه بيانگر حكم نماز جمعه است ، چه فرقى مىكند كه خطاب« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا . . . » *شامل تمام مؤمنين - تا روز قيامت - شود يا اينكه مخاطب آن فقط حاضرين در مجلس و موجودين در آن زمان باشد لكن ما به دليل اشتراك « 1 » با مسلمين صدر اوّل از نظر حكم ، مشترك باشيم پس جاى اين بحث و سؤال هست كه :
وقتى آيهء مذكور حكم نماز جمعه را بيان نموده چرا بحث مىكنيم كه آيا آيهء شريفه و خطاب مذكور ، شامل تمام مؤمنين مىشود و نفس آيه ، دالّ بر حكم نماز جمعه ، نسبت به عموم هست يا اينكه بگوئيم آيه ، نماز جمعه را براى مسلمين صدر اوّل ، واجب نموده امّا به دليل اشتراك و اجماعى كه قائم شده ما با آنها در حكم ، مشترك هستيم .
خلاصه : فرقى مطرح نيست زيرا نماز جمعه بر ما واجب است خواه آيه دلالت كند يا دليل اشتراك و اتّحاد حكم ، دالّ برآن باشد .
تذكّر : گفتهاند ثمرهء مهمّى بين آن دو هست .
بيان ذلك : الف : اگر بخواهيم مستقيما به اطلاق خطاب مذكور تمسّك نمائيم ، مانعى ندارد ، البتّه بنا بر اينكه : خطاب مذكور تعميم داشته باشد يعنى : مختصّ مشافهين نبوده بلكه شامل ما و تمام مؤمنينى كه تدريجا وجود پيدا مىكنند و به مرحلهء بلوغ مىرسند ، بشود كه در فرض مذكور مىگوئيم : آيه شريفهء« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا . . . » *شامل تمام مؤمنين مىشود و آيه ، مقيّد نكرده كه زمان حضور امام باشد يا نباشد به عبارت ديگر : همانطور كه به اطلاق « اعتق رقبة » تمسّك نموده و مىگوئيم فرقى بين رقبهء مؤمنه و كافره نيست در محلّ بحث هم به اطلاق خطاب مذكور تمسّك مىنمائيم و در
هامش
( 1 ) - اجماع ، قائم شده كه ما از نظر حكم با مسلمين صدر اول ، مشترك هستيم .