شرح
مخصّص لبّى اعتماد كند زيرا آن مخصّص ، محتاج به فكر - صغرا و كبرا - هست و عبد بايد با تأمّل ، نسبت به آن انتقال پيدا كند و اگر مولا مىخواست تمام مقصودش را بيان كند بايد آن مخصّص را لفظا بيان مىنمود و نمىتوانست به مخصّص لبّى اكتفا نمايد لكن فعلا مولا آن مخصّص را بيان نكرده و فقط فرموده : « اكرم جيرانى » ، يعنى : او دشمنان خود را استثنا ننموده و استثناى اعدا هم آنقدر ، واضح و مبيّن نبوده كه حكم مخصّص لفظى متّصل را داشته باشد لكن عبد زيرك با فكر و تأمّل برايش ثابت شده كه دشمنان ، مورد امر مولا نيستند .
سؤال : آيا در قسم مذكور از مخصّصات لبّى ، تمسّك به عام ، جائز است يا نه ؟
جواب : اگر عبد ، مردّد شد كه فرضا بكر ، از دشمنان مولا هست يا نه ، به « اكرم جيرانى » تمسّك مىكند « 1 » زيرا تنها دليلى كه از ناحيهء مولا صادر شده « اكرم جيرانى » هست و در برابر آن حجّت و دليل نمىتوان به يك قاعدهء كلّى « 2 » اعتماد كرد .
آرى اگر براى عبد ، يقين حاصل شود كه زيد ، عدوّ مولا هست مىتواند به يقين « 3 » خود اعتماد كند و از عموم مذكور صرفنظر نمايد - و همچنين اگر يقين پيدا كرد كه عمرو از دشمنان مولا هست .
امّا اگر دربارهء بكر ، ترديد پيدا كرد كه آيا « هذا عدوّ او ليس بعدوّ » ، در برابر اكرم جيرانى كه تنها حجّت صادرهء از ناحيهء مولا هست چنانچه از تكريم و دعوت او به ضيافت ، خوددارى كرد و مولا به او اعتراض نمود كه چرا او را اكرام نكردى ، عبد در
هامش
( 1 ) - تمسك به عام در فرد مشتبه ، جائز است كما اينكه ظهور عام در آن فرد ، محفوظ هست و حجيتش به قوت خود ، باقى مىباشد .
( 2 ) - فرضا عبد بگويد من نسبت به اين قاعدهء كلى ، يقين دارم كه : دشمنان مولا از « اكرم جيرانى » خارج مىباشند و من احتمال دادم « بكر » از دشمنان مولا باشد لذا از اكرام او خوددارى نمودم .
( 3 ) - زيرا « قطع » حجيت ذاتى دارد .