شرح
خارجى ترديد داريم كه آيا فاسق است يا نه لذا مىتوان بين اجمال مفهومى و مصداقى اين فرق را قائل شد كه : عنوان عام در اجمال مصداقى ، همان غير مخصّص است و مخصّص هم براى ما مبيّن است امّا در اجمال مفهومى بايد بگوئيم عنوان و معناى عام ، غير قدر متيقّن از مخصّص است زيرا مخصّص ، نسبت به قدر متيقّن ، عام را محدود مىنمايد امّا نسبت به زائد برآن نمىتواند عام را محدود كند .
نتيجه : در اجمال مفهومى گرچه دائرهء حجّيّت ، محدود مىشود لكن محدوديّتش در آن مقدارى هست كه خاص ، نسبت به آن مقدار حجّيّت پيدا مىكند و آن مقدارى كه خاص حجّيّت دارد در مورد مرتكب كبيره است لذا حجّيّت عام دربارهء مرتكب صغيره به قوّت خود باقى مىماند امّا در اجمال مصداقى ، شكّى در مفهوم نداريم فرضا مىدانيم هم مرتكب كبيره و هم مرتكب صغيره ، فاسق هستند امّا نمىدانيم زيد خارجى ، مرتكب كبيره يا صغيرهاى شده يا نه لذا در فرض مذكور كه مفهوم براى ما مبيّن و مشخّص است ، « اكرم العلماء » در عالم غير مرتكب صغيره و كبيره ، حجّيّت پيدا مىكند و شما وقتى ترديد داشته باشيد كه آيا زيد ، عالم غير مرتكب كبيره و صغيره هست يا نه چگونه مىتوانيد به « عام » تمسّك نمائيد پس علّت فرق بين اجمال مصداقى و مفهومى همان بود كه بيان كرديم ، نتيجتا در محلّ بحث اگر مخصّص ، لفظى و منفصل باشد چون دائرهء حجّيّت عام ، مضيّق مىشود و انطباق آن عنوان بر فرد مردّد ، مشكوك است لذا لا يجوز التّمسك بالعام .
يادآورى : آنچه تاكنون دربارهء شبههء مصداقى بيان كرديم ، مربوط به موردى بود كه مخصّص ، لفظى باشد .