و الاشكال في دلالتها عليه « بأنّ خبر لا » امّا يقدّر « ممكن » أو « موجود » ، و على كلّ تقدير لا دلالة لها عليه أمّا على الاول ، فانّه حينئذ لا دلالة لها الا على اثبات امكان وجوده تبارك و تعالى ، لا وجوده . و اما على الثّاني ، فلانّها و ان دلّت على وجوده تعالى ، الا أنّه لا دلالة لها على عدم امكان إله آخر مندفع بأنّ المراد من الإله هو واجب الوجود ، و نفي ثبوته و وجوده في الخارج ، و اثبات فرد منه فيه - و هو اللّه تعالى - يدلّ بالملازمة البيّنة على امتناع تحقّقه في ضمن غيره تبارك و تعالى ، ضرورة أنّه لو لم يكن ممتنعا لوجد ، لكونه من أفراد الواجب [ 1 ] .
شرح
مصنّف : دليل مذكور ، قابل مناقشه هست زيرا ممكن است كسى بگويد جملهء مذكور ، دلالت بر انحصار ندارد بلكه قرائن حاليه يا مقاليّهء ديگرى مطرح بوده كه به كمك آنها استفاده مىشده كه عقيدهء اثباتى و نفيى شخص اظهاركننده ، اسلام است « 1 » .
خلاصه : ممكن است گفته شود آن كلمهء طيّبه ، دلالتى ندارد كه « اللّه » تبارك و تعالى معبود منحصر هست .
[ 1 ] - اشكال « 2 » : كلمهء طيّبهء « لا إله الا اللّه » دالّ بر توحيد نيست ، خواه خبر مقدّر « لاى » نفى جنس ، « ممكن » باشد خواه « موجود » زيرا اگر خبر ، « ممكن » باشد ، اشكال در ناحيهء مستثنى و چنانچه خبر ، « موجود » باشد ، اشكال در جانب مستثنى منه است
بيان ذلك : چنانچه خبر « لا » ، « ممكن » باشد فقط از آن استفاده مىشود ، اللّه تبارك و تعالى « ممكن » و اثبات اين مسئله ، فائدهاى ندارد زيرا بايد اثبات « وجود » نمود نه اثبات « امكان » ، امكان با وجود ، ملازم نيست زيرا محتمل است شىء « ممكن » باشد امّا موجود نباشد .
اگر خبر « لا » ، « موجود » باشد ، نتيجهاش اين است كه : خداوند متعال ، موجود است امّا
هامش
( 1 ) - استاد معظم : بديهى است كه بيان مصنّف ، قابل قبول نمىباشد .
( 2 ) - توضيح متن مذكور ، مربوط به افاضات حضرت استاد « مدظله » نيست بلكه نگارندهء حقير با استفاده از درس سائر اساتيد معظم به رشتهء تحرير درآورده .