شرح
فرضا نماز ظهرش را با وضو و تمام شرائط و اجزا اتيان نمود ، صحّت صلات مذكور - عدم لزوم اعاده و قضا - ارتباطى به شارع مقدّس ندارد بلكه عقل « مستقلّا » « 1 » حكم مىكند كه شارع از شما نماز مع الوضوء خواسته ، شما هم آن را اتيان نموديد پس آن صلات ، مطابق با دستور شارع است . لذا نبايد او به دنبالش سقوط اعاده « 2 » و قضا را جعل نمايد .
البتّه در باب اجزا - اتيان مأمور به به امر واقعى اوّلى - گفتيم بحث مذكور ، عقلى هست و ارتباطى به شارع ندارد بلكه عقل حكم مىكند كسى كه وظيفهاش را كاملا انجام داده ، اعاده و قضا بر او لازم نيست و عملش مجزى مىباشد « 3 » پس صحّت اتيان مأمور به به امر واقعى اوّلى ، يكى از احكام مجعول شرعى نيست .
همانطور كه قبلا « 4 » بيان كرديم در احكام وضعيّه ، اختلافنظر است كه آيا شارع مقدّس مستقيما آنها را جعل نموده يا اينكه احكام وضعيّه به تبع احكام تكليفيّه جعل شده « 5 » كه ما هر دو مطلب را نفى نموده و مىگوئيم اصلا در محلّ بحث ، حكم وضعى وجود ندارد تا اينكه جعل « تبعى » يا « مستقل » به آن متعلّق شود كما اينكه امر اعتبارى هم نيست بلكه يك واقعيّتى مطرح است كه جزء مستقلّات عقليّه است يعنى : « اذا تحقّق المأمور به بالامر الواقعيّ الاوّلى يكون صحيحا اى يكون الاعادة و القضاء ساقطا » بنابراين صحّت در عبادت در فرض مسئله از مستقلات عقليّه است نه از احكام وضعيّه .
هامش
( 1 ) - « كما يستقل باستحقاق المثوبة » .
( 2 ) - اعادهء صلات ، مربوط به موردى است كه در وقت ، مشخص شود نماز نقصان داشته و قضا مربوط به بعد از وقت است كه مثلا مشخص شود نماز ناقص بوده يا اصلا اتيان نشده .
( 3 ) - فقط بعضى از علماى غير عالم اهل تسنن در آن مسئله ، مخالف بودند .
( 4 ) - براى توضيح بيشتر در اين زمينه به ايضاح الكفاية ج 5 ، ص 318 ، مراجعه شود .
( 5 ) - عقيدهء شيخ اعظم .