شرح
تذكّر : باتوجّه به نكتهء مذكور « 1 » مىگوئيم : گرچه صحّت را در « عبادات » به سقوط قضا و اعاده و در « معاملات » به ترتّب اثر مقصود تفسير كردهاند امّا در حقيقت ، اختلافى ندارد و معناى صحّت در آن دو هم « تماميّت » هست يعنى : به خاطر آثار و انظار ، تعابير مختلف نسبت به آنها شده .
2 - علما - در فنون مختلف - هركدام صحّت را به معنائى تفسير كردهاند كه به حسب ظاهر ، آن معانى با يكديگر متغاير است .
الف : در فقه - در باب معاملات - صحّت را به ترتّب اثر مقصود تفسير كرده مثلا گفتهاند نكاح صحيح ، آن است كه اثر مترقب - زوجيّت - برآن مترتّب شود امّا همان فقيه در باب « عبادات » فرموده : عمل صحيح ، آن است كه به دنبالش اعاده و قضا نباشد به عبارت ديگر ، نماز صحيح ، آن است كه مسقط قضا و اعاده باشد پس صحّت بهمعناى « اسقاط القضاء » « 2 » هست .
ب : علماى علم كلام ، صحّت را به « موافقة الشّريعة » « 3 » معنا كردهاند .
ج : اطبّا « صحّت » را به اعتدال مزاج تفسير نمودهاند .
سؤال : آيا تعاريف مختلفى كه در علوم مختلف از صحّت شده ، باعث مىشود كه واقعا « صحّت » داراى معانى متعدّدى باشد و اصلا چرا تفاسير گوناگونى براى آن ذكر شده ؟
جواب : صحّت بهمعناى « تماميّت » است و معناى مذكور در تمام علوم ، سارى و جارى هست منتها اثرش به حسب انظار ، مختلف مىباشد .
بيان ذلك : در باب « معاملات » صحّت بهمعناى تماميّت است و مقصود فقيه در آن
هامش
( 1 ) - اختلاف آثار و انظار .
( 2 ) - قضا ، اعم از ادا هست .
( 3 ) - يا موافقت با امر الهى .