شرح
ج - « كلّ شىء حلال حتّى تعرف انّه حرام « 1 » » .
از مجموع كلمات مرحوم آقاى آخوند سه معنا و سه احتمال براى روايات « 2 » مذكور استفاده مىشود كه مصنّف يكى از آنها را تقويت و اختيار مىكنند و دو احتمال ديگر را رد مىنمايند .
اينك به توضيح معانى روايات سهگانه مىپردازيم ضمنا در توضيح و بيان احتمالات مذكور ترتيب كتاب را رعايت نمىكنيم .
احتمال اوّل : روايات سهگانه و امثال آن نه ارتباطى به استصحاب دارند و نه ارتباطى به احكام واقعيّه ، بلكه در صدد افادهء قاعدهء ظاهرى بنام قاعدهء طهارت و قاعدهء حلّيّت هستند « 3 » .
توضيح ذلك : اكنون بايد ببينيم غايتى « 4 » كه در روايات سهگانه وارد شده است ، آيا قيد موضوع است يا قيد حكم ؟
« حتّى تعلم » - غايت - قيد موضوع و از خصوصيّات موضوع است ، نه اينكه غايت حكم - طاهر - باشد و كأنّ مفاد روايت چنين است :
« كلّ شىء لم يعلم أنّه قذر فهو طاهر » ، قيد مذكور ، خصوصيّتى در موضوع ، اضافه
هامش
( 1 ) - كافى 5 / 313 حديث 40 باب النّوادر من كتاب المعيشة - و فيه : « كلّ شىء هو لك حلال حتّى تعلم انّه حرام بعينه فتدعه من قبل نفسك . . . » .
( 2 ) - سه احتمال در مورد تمام روايات اين قسمت جريان دارد .
( 3 ) - ابتداى بحث برائت ، بيان كرديم كه اصول عمليّه ، منحصر به چهار اصل معروف نيست بلكه اصول عمليّه ديگرى هم مانند قاعدهء طهارت و امثال آن داريم و علّت اينكه در مباحث علم اصول دربارهء آنها بحث نكردهاند ، اين است كه اختلاف و اشكالى دربارهء آنها وجود ندارد بخلاف اصولى مانند استصحاب كه مرحوم شيخ در كتاب رسائل ، يازده قول دربارهء آن نقل كرده است .
( 4 ) - حتّى تعلم انّه قذر ، حتّى تعلم انّه نجس و حتّى تعرف انّه حرام .