شرح
فاعل آن است يا تارك .
مثال : فرض كنيد نماز جمعه يا واجب است يا حرام - جنبهء عباديّت آن را در نظر نگيريد . و نكتهاش را به زودى توضيح مىدهيم - در اين مثال احتياط به معنى موافقت قطعيّه ، ممكن نيست البتّه مخالفت قطعيّه هم امكان ندارد ، چون مكلّف نمىتواند هم نماز جمعه را اتيان و هم ترك نمايد .
وجوه در مسئله
1 - برائت عقلى و نقلى جارى مىشود . بيان ذلك : خصوص وجوب آن شىء ، مشكوك است پس قاعدهء قبح عقاب بلا بيان - برائت عقلى - و حديث رفع و امثال آن - برائت شرعى - شامل محل بحث مىشود و همچنين خصوص حرمت همان شىء مشكوك است پس قاعدهء قبح عقاب بلا بيان و حديث رفع شامل آن مىشود . 2 - بايد احدهما المعيّن را اخذ كنيم ( يعنى يا جانب وجوب را بگيريم و تا آخر فاعل آن شىء باشيم « 1 » يا جانب حرمت را بگيريم و تا آخر تارك آن شىء باشيم ) . 3 - بايد يكى از آن دو را به نحو تخيير - شرعى - اخذ نمود . و ظاهر اين تخيير اين است كه استمرارى است يعنى در هر مرتبه ، مكلّف مخيّر است كه يا جانب وجوب يا جانب حرمت را رعايت كند . 4 - در مقام عمل تخيير - عقلى - بين فعل و ترك هست امّا از نظر حكم ، توقّفهامش
( 1 ) - امّا الاخذ باحتمال الوجوب معينا فلم نعثر على قائل به - منتهى الدّراية 5 / 567 .