شرح
است كه با آن وضو بگيرد پس در مثال مذكور بايد دو غرض ، تصوّر كرد :
الف : غرض نهائى مولا ، اين است كه با آن ، وضو بگيرد ، بديهى است به مجرّد اينكه عبد ، براى مولا آب را حاضر كند ، هدف نهائى مولا حاصل نمىشود بلكه در صورتى غرض اقصى حاصل مىشود كه مولا با آن آب ، وضو بگيرد .
ب : غرض ديگر مولا ، اين است كه دسترسى به آب پيدا كند لكن تمكّن از آب ، هدف اصلى مولا نيست .
در صورت اخير - كه مجرّد امتثال امر ، علّت تامّه براى حصول غرض اقصى نيست - هنگامى كه عبد ، امتثال امر كرد ، آب را در اختيار مولا قرار داد و او تمكّن از آب پيدا كرده ، ولى هنوز حالت انتظار مطرح است و غرض نهائى مولا - توضّؤ - حاصل نشده ، بعيد نيست صحّت تبديل امتثال به اتيان فرد ديگر به اين كيفيّت : عبد مىتواند آن ظرف آبى را كه در اختيار مولا قرار داده ، بردارد و يك ظرف ديگر نزد او بگذارد ، خواه آب ظرف دوّم ، بهتر و نظيفتر باشد خواه بهتر نباشد كما اينكه به نظر ما مىتواند يك ظرف آب به ظرف اوّل ، ضميمه كند و مجموع آن را امتثال واحد قرار دهد ، همانطور كه آن عبد ، قبل از امتثال ، مختار بود و مىتوانست هر ظرفى را انتخاب نمايد - تكميل و تفصيل اين مسئله در بحث اجزاء خواهد آمد .
جمعبندى : در صورتى كه كلام مولا ، داراى اطلاق هست اگر با امتثال اوّل ، غرض نهائى مولا ، حاصل مىشود نه تبديل امتثال ، جائز است و نه امتثال بعد الامتثال ولى چنانچه غرض نهائى مولا با امتثال اوّل حاصل نمىشود در اين صورت ، تبديل امتثال و امتثال بعد الامتثال جائز است .
سؤال : از چه طريقى متوجّه مىشويم كه غرض نهائى مولا حاصل شده يا نه ؟
جواب : بحث مذكور ، صغروى است و فعلا بحث ما در كبراى قضيّه است .