شرح
ب : و يا اينكه اگر شىء محظور و ممنوع نبوده لكن دربارهء آن ، توهّم حظر مىشده لكن اكنون براى رفع آن توهّم ، مطلب را با صيغهء افعل بيان كردهاند « 1 » در اين صورت هم مانند فرض قبل بايد بررسى كرد كه مفاد صيغهء افعل چيست .
در اين زمينه گفته شده كه : ده قول ، مطرح است لكن مصنّف رحمه اللّه به سه قول اشاره نمودهاند كه :
1 - به مشهور نسبت داده شده كه در دو فرض مذكور - وقوع امر عقيب حظر يا وقوع امر در مقام توهّم حظر - صيغهء امر ، ظهور در اباحه دارد .
تذكّر : مشهور درعينحال كه معتقدند صيغه امر ظهور در وجوب دارد لكن در دو مورد مذكور گفتهاند صيغهء امر ، ظهور در اباحه دارد البتّه نه به اين معنا كه واضع ، دو مورد مذكور را بهعنوان استثنا ، بيان كرده باشد بلكه مقصودشان اين است كه :
وقوع امر در مقام حظر يا توهّم حظر ، دو قرينهء عامّه هست بر اينكه آن ظهور وضعى يا اطلاقى صيغهء امر از بين برود و يك ظهور ثانوى براى آن بوجود آيد پس نتيجه مىگيريم كه :
اگر چيزى حرام بود ، بعد كه خواستند حرمتش را بردارند در مقام برداشتن حرمت ،
هامش
( 1 ) - بعضى از اساتيد محترم براى امر عقيب توهم حظر به آيهء سى و ششم سورهء حج ، مثال زدهاند كه : متن فرمايش ايشان را بدون دخل و تصرّف نقل مىكنيم : و البدن جعلناها لكم من شعائر اللّه لكم فيها خير فاذكروا اسم اللّه عليها صواف فاذا وجبت جنوبها « فكلوا » منها و اطعموا القانع و المعتر كذلك سخرناها لكم لعلكم تشكرون . شاهد در « فكلوا » مىباشد كه : در زمان جاهليت خوردن از هدى و قربانى را حرام مىدانستند و چون توهم حظر ، مطرح بوده ، صيغهء امر « فكلوا » عقيب توهم حظر ، واقع شده است . در پايان ، توجه شما را به ترجمهء آيه از كتاب تفسير نمونه جلب مىكنيم :
« و شترهاى چاق و فربه را براى شما از شعائر الهى قرار داديم در آنها براى شما خير و بركت است نام خدا را ( هنگام قربانى كردن آنها ) درحالىكه به صف ايستادهاند ببريد هنگامى كه پهلوهايشان آرام گرفت ( و جان دادند ) از گوشت آنها بخوريد و مستمندان قانع و فقيران معترض را نيز از آن اطعام كنيد اينگونه ما آنها را مسخرتان ساختيم تا شكر خدا را بجاى آوريد » - نگارنده .