شرح
دقّت كنيم ، مشخّص مىشود كه ايشان ابتداء ، صغرا را منع نموده و در جواب دوّم به منع كبرا پرداختهاند .
الف : منع صغرا : اصلا قبول نداريم كه مقدّمه براى توصّل به ذى المقدّمه ، واجب شده باشد و در دليل اوّلى كه خودمان ، عليه صاحب فصول ، اقامه نموده ، بيان كرديم كه : هر واجبى بايد براى اثر و فائدهاى كه بر خودش مترتّب مىشود ، واجب باشد « 1 » .
شما وجدانا ملاحظه كنيد كه چه اثرى بر وجوب مقدّمه ، مترتّب هست ؟
اثر وجوب مقدّمه ، تحقّق ذى المقدّمه نيست بلكه اثر و فائدهاش اين است كه مكلّف بعد از تحقّق مقدّمه مىتواند ذى المقدّمه را اتيان نمايد و به تعبير علمى ، شما به وسيلهء مقدّمه ، « تمكّن » از ايجاد ذى المقدّمه ، پيدا مىكنيد « 2 » ، فرضا اگر انسان ، نصب سلّم ننمايد ، قدرت بر « كون على السّطح » پيدا نمىكند و همچنين اگر مكلّف ، طهارت را تحصيل ننمايد ، متمكّن از اتيان نماز صحيح نمىشود .
خلاصه : شما - صاحب فصول - نبايد بگوئيد مقدّمه براى « توصّل » ، واجب شده بلكه بايد گفت مقدّمه براى تمكّن از توصّل ، واجب گشته و بين آن دو ، كاملا تفاوت است .
هامش
( 1 ) - اگر صلات را ايجاب كردهاند ، داعى و محرك ايجاب نماز ، همان اثرى هست كه در نفس صلات ، موجود است و معنا ندارد خاصيّتى كه در صوم هست ، موجب وجوب نماز شود .
( 2 ) - قبلا هم بيان كرديم كه در اغلب واجبات شرعى و عرفى - به استثناى واجبات توليدى و تسبيبى - با اتيان مقدّمات ، اثرى از نظر ترتّب ذى المقدّمه ، بار نمىشود و آنچه كه بعد از انجام مقدمات ، مدخليّت دارد « ارادهء » فاعل آن هست يعنى : ممكن است او ارادهء انجام ذى المقدّمه را بنمايد يا اينكه اصلا ارادهء اتيان آن را ننمايد و . . .