شرح
جواب : ابتداء مصنّف فرمودهاند : « ففيه اشكال » امّا سپس تحقيق مطلب را چنين بيان كردهاند :
مخالفت و موافقت امر غيرى ، موجبى براى استحقاق ثواب و عقاب نيست .
توضيح ذلك : واجبات غيريّه ، همان واجبات مقدّميه هستند كه يكى از آثارشان اين است كه ثواب و عقابى بر موافقت و مخالفتشان مترتّب نمىشود يعنى : مقدّمه در عين حال كه وجوب غيرى دارد اگر كسى آن را اتيان كند مستحق ثواب نيست و چنانچه آن را ترك نمايد از نظر ترك واجب غيرى ، استحقاق عقوبت ندارد و علّتش اين است كه :
مسألهء استحقاق مثوبت و عقوبت ، مربوط به قرب و بعد از مولا مىباشد ، آنچه كه موجب قرب به مولا شود به تبعش استحقاق ثواب حاصل مىگردد و آنچه كه باعث بعد از او گردد ، مقتضى استحقاق عقوبت است بنابراين استحقاق ثواب و عقاب از آثار و تبعات قرب و بعد از مولا مىباشد .
سؤال : آيا اتيان « مقدّمه » ، موجب قرب به مولا و ترك آن ، سبب بعد از مولا هست ؟
جواب : خير ، البته بديهى است كه ترك مقدّمه ، سبب مىشود ذى المقدّمه ترك شود و ترك ذى المقدّمه ، موجب بعد از مولا مىشود امّا فعل و ترك مقدّمه - بما هى مقدّمة - اقتضاى قرب و بعد از مولا ندارد بنابراين ، واجبات غيرى نه بر موافقتشان استحقاق مثوبت ، ترتّب پيدا مىكند و نه بر مخالفتشان استحقاق عقوبت حاصل مىشود ، فرضا كسى كه وضو را ترك كرد و به تبعش ترك نماز ، تحقق پيدا كرد به او خطاب نمىشود « هلا توضّأت » بلكه به او مىگويند « هلا صلّيت . »
اگر ذى المقدّمه با انجام ده مقدّمه ، اتيان شود ، انسان ، استحقاق يك ثواب پيدا مىكند كه آنهم مربوط به ذى المقدّمه مىباشد و چنانچه ذى المقدّمه با ده مقدّمهاش ترك شود فقط يك عقوبت برآن مترتّب مىشود كه مربوط به ذى المقدّمه مىباشد .