قلت : لا محيص عنه ، إلا إذا أخذ في الواجب من قبل سائر المقدّمات قدرة خاصّة ، و هي القدرة عليه « 1 » بعد مجيء زمانه ، لا القدرة عليه في زمانه من زمان وجوبه ، فتدبّر جدّا [ 1 ] .
شرح
بايد تمام مقدّمات حج واجب باشد منتها به نحو واجب موسّع .
قوله : « و ليس كذلك « 2 » بحيث يجب عليه المبادرة لو فرض « 3 » عدم تمكنه منها « 4 » لو لم يبادر . »
[ 1 ] - جواب : مانعى ندارد ، وقتى وجوب ذى المقدّمه ، « فعليّت » داشت ، مىگوئيم تمام مقدّماتش واجب است منتها مقدّماتى كه بعد از فرا رسيدن زمان واجب ، امكان تهيّهاش نيست به نحو واجب مضيّق است و بايد قبلا فراهم شود امّا مقدّماتى را كه در زمان واجب و موسم حج مىتوان تهيّه كرد ، وجوبش موسّع است و هيچگونه تالى فاسدى ندارد مگر اينكه :
اگر مولا در سائر مقدّمات ، يك نحو ، قدرت خاصّى را در واجب ، مدخليّت داده و گفته فلان واجب را بايد انجام دهيد و شرط انجامش اين است كه بعد از فرا رسيدن زمان واجب ، قدرت بر انجام مقدّمات داشته باشيد - « لا القدرة عليه فى زمانه من « 5 » زمان وجوبه » در اين صورت : اگر براى عبد ، قبل از زمان واجب ، امكان تهيّهء سائر مقدّمات هست امّا بعد از زمان ، مقدور نيست ، چنان قدرتى اثبات تكليف نمىكند بلكه آن قدرتى بر عبد ، انجام واجب را تحميل مىكند كه قدرت بر اتيان واجب و مقدّمات آن بعد از زمان واجب باشد .
نتيجه : اگر مولا چنان بيانى داشته باشد ديگر مفهومى ندارد كه سائر مقدّمات ، وجوب فعلى داشته باشد و اگر چنان بيانى از مولا صادر نشده و صرف قدرت بر واجب را
هامش
( 1 ) - مرجع ضمير در كلمهء « عليه » و چهار ضمير بعد از آن ، كلمه « واجب » است .
[ ( 2 ) - يعنى : و ليس يجب جميع المقدمات حتى ما لم يقم دليل على وجوب الاتيان بها قبل زمان ذيها .
( 3 ) - يعنى : لا تجب المبادرة الى ما لم يقم دليل بالخصوص على وجوب الاتيان به قبل ذيها و لو فرض عدم تمكنه منها فى وقت الواجب .
( 4 ) - اى : المقدمات لو لم يبادر الى الاتيان بها قبل زمان الواجب ] ر . ك : منتهى الدراية 2 / 213 .
( 5 ) - كلمهء « من » براى « ابتدا » هست .