شرح
جواب : زمان به نحو شرط متأخّر در وجوب حج ، مدخليّت دارد ، زمان آينده و موسم خاص ، شرط وجوب فعلى هست ولى واجب - حج - توقّفى بر زمان ندارد و ما در تصوير شرط متأخّر ، تحقيقات خود را بيان كرده « 1 » و گفتيم : آنچه كه دخالت در وجوب دارد ، نفس زمان خارجى نيست بلكه لحاظ « 2 » زمان خارجى در آن ، مدخليّت دارد منتها لحاظى كه مطابق با واقع باشد نه لحاظى كه صرف تخيّل و تصوّر باشد پس در نتيجه مىگوئيم اكنون « الحجّ واجب لوجود شرطه المتأخّر » كه وجود شرط متأخّرش عبارت از لحاظ زمان آينده و موسم خاص هست و در نفس تكليف ، دخيل است و هيچ ارتباطى به واجب و مكلّف به ندارد و در نتيجه اكنون بر مستطيع ، لازم است مقدّمات حج را فراهم كند زيرا وجوب حج ، فعليّت دارد و واجب معلّقى هم مطرح نيست ، « واجب » توقّف بر زمان ندارد بلكه نفس « وجوب » متوقّف بر زمان هست و . . .
جمعبندى : با ارائه طريق مذكور ، شما - صاحب فصول - به هدف خود كه عبارت از وجوب تهيّهء مقدّمات حج ، قبل از موسم خاص هست ، مىرسيد و نپنداريد كه راه آن ، منحصر به تصوير واجب معلّق است درحالىكه از طريق واجب مشروط - بهصورت شرط متأخّر به كيفيّتى كه بيان كرديم - مىتوان به آن هدف رسيد بدون اينكه واجب معلّقى ، مطرح باشد .
سؤال : فرق بين واجب مشروطى كه مصنّف بيان كردند با واجب معلّق صاحب فصول چيست ؟
جواب : بنا بر قول صاحب فصول ، زمان در « واجب » ، مدخليّت دارد امّا طبق بيان مصنّف ، زمان به نحو شرط متأخر در « وجوب » دخيل است نه در واجب .
هامش
( 1 ) - ر . ك : ايضاح الكفاية 2 / 190 .
( 2 ) - لحاظ و تصوّر واقعى مولا .