شرح
آيا استطاعت در باب حج ، مانند طهارت در باب صلات ، اخذ شده كه بر شما تحصيلش لازم است ؟
خير ، درعينحال كه استطاعت ، امر اختيارى است امّا به نحوى در مأمور به اخذ شده كه تحصيل آن بر مكلّف لازم نيست .
خلاصهء اشكال ما به صاحب فصول : چرا شما معلّق عليه را به امر غير مقدور ، اختصاص داديد بلكه اگر معلّق عليه يك امر مقدور هم باشد ، اطلاق واجب معلّق برآن ، مانعى ندارد .
اشكال مهمّى كه به صاحب فصول داريم اين است كه :
هدف شما از تقسيم مذكور و تصوير واجب معلّق چيست ؟
ايشان ملاحظه كردهاند كه : اگر كسى مستطيع شد ، حج بر او واجب است و از طرفى ديدهاند كه حج ، متوقف بر زمان خاصّى هست لذا تصوّر كردهاند كه :
اگر بگوئيم قبل از فرا رسيدن آن موسم خاص ، حج ، وجوب ندارد پس لازم نيست كه مكلّف ، مقدّمات حج را فراهم كند و چنانچه بخواهد صبر كند تا ماه ذىحجّه فرارسد ، زمان ، اجازه نمىدهد كه انسان ، مقدّمات حج را فراهم كند . مگر امكان دارد فردى كه مثلا روز نهم ذىحجّه در ايران بسر مىبرد ، وسائل و امكانات انجام مناسك حج را مهيّا كند .
خلاصه اينكه ايشان دچار مشكلهاى شدهاند كه :
آيا حجّى كه متوقّف بر زمان هست و فرضا سه ماه ديگر ، موسم آن مىرسد ، الآن واجب است يا نه ؟ اگر بگوئيم واجب نيست و در زمان خاص واجب مىشود ، پس مكلّف ، مقدّمات آن را چه زمانى تحصيل كند و چنانچه بگوئيم واجب است در نتيجه بايد الآن مقدّمات آن را مهيّا كند پس بين وجوب و واجب بايد فاصله ، قائل شويم لذا فرمودهاند : چارهاى نيست كه شما بين آن دو فاصله ، قائل شويد و نام آن را هم واجب معلّق بگذاريد براى اينكه اكنون وجوب ، فعليّت پيدا كند و در نتيجه ، بايد مستطيع ، قبل از