با توجّه به نكتهء مذكور ، مصنّف « ره » درصددند نتيجهاى بگيرند كه :
اكنون كه موضوع له الفاظ عبادات ، مانند اسماء اجناس ، عام و كلّى شد ، آيا صحيحى و اعمّى هر دو مىتوانند آن معناى عام و كلّى را تصوّر كنند يا نه ؟
هدف مصنّف « ره » اين است كه ثابت كنند كه صحيحى مىتواند يك معناى كلّى تصوّر نمايد ولى اعمّى نمىتواند تا از همين راه قول اعمّى را باطل كنند .
توضيح ذلك : ما از بين مصاديق نماز صحيح مىتوانيم قدر جامعى به دست آوريم كه شامل تمام مصاديق نماز شود .
سؤال : آن معناى كلّى و قدر جامع چيست ؟
جواب : ما مىتوانيم به آن عنوان عام اشاره كنيم امّا لازم نيست كه يك اسم خاصّى برايش تعيين و به شما معرّفى كنيم يعنى از راه آثار و خواصّش آن را براى شما تعيين كنيم مثلا مىگوئيم موضوع له نماز صحيح ، آن است كه الف : ناهى از فحشاء و منكر باشد - چون نهى از فحشاء و منكر ، اثر نماز صحيحى است كه واجد اجزاء و شرائط باشد - ب : « قربان كلّ تقى » باشد . ج : معراج مؤمن باشد يعنى از راه آثار مىتوانيم آن جامع را معرفى نمائيم و بگوئيم موضوع له صلات ، آن است كه داراى اوصاف مذكور باشد و درعينحال اگر از ما سؤال كنند كه شما صحيحىها كه موضوع له لفظ صلات را يك عنوان عام و كلّى و منطبق بر مصاديق مىدانيد ، آن كلّى چيست ؟ در پاسخ مىگوئيم از نام آن كلّى اطّلاع نداريم ولى از راه آثارش مىتوانيم آن را به شما معرّفى نمائيم . بهعلاوه شما اين قاعده كلّى را هم شنيدهايد كه :
اگر دو شىء ، دو فرد يا دو موضوع در يك اثر ، شريك يا در يك حكم مشترك بودند بايد بين آنها يك قدر جامعى باشد و الا نمىشود دو شىء به تمام معنا با يكديگر متباين باشند و درعينحال در يك اثر ، مشترك باشند بلكه از اشتراك در اثر ، كشف
إيضاح الكفاية (فارسى) — صفحة 152
مساهمون: الشيخ فاضل اللنكراني
ص١٥٢