الف . مستند شهادت براى شاهد : مستندات شهادت كه شاهد با استناد به آنها مىتواند شهادت دهد ، عبارتند از :
1 . علم قطعى : به نظر بسيارى از فقها ، علمى كه بر پايهء آن شهادت داده مىشود ، بايد از راه حواس ظاهر حاصل گردد . بنابر اين ، در شهادت بر افعال ، از قبيل غصب ، سرقت ، قتل ، ولادت و زنا ، مشاهدهء آنها توسط شاهد ، و در شهادت بر گفتار ، همچون عقود ، ايقاعات و قذف ، شنيدن اقوال توسط شاهد ، شرط پذيرش شهادت او است .
آيا علم قطعى به دست آمده از غير راه حواس ، مانند تواتر ( - - - ) تواتر ) يا خبرى كه قراين قطعى بر درستى آن وجود دارد ، مىتواند مستند شهادت شاهد قرار گيرد و او بر اساس آن شهادت دهد يا نه ؟ مسئله اختلافى است . 43 بنابر قول نخست ، آيا بايد علم از راههاى عادى ، همچون تواتر به دست آيد يا علم قطعى مطلقا مىتواند مستند شهادت قرار گيرد ، هرچند از راههاى غير عادى ، چون جفر و رمل حاصل شده باشد ؟ به تصريح برخى ، جواز شهادت بر پايهء علمِ حاصل از راه غير عادى محل اشكال است . 44
2 . استفاضه : از استفاضه ( - - - ) استفاضه ) به شياع و تسامع نيز تعبير مىشود . مراد از آن ، مشهور بودن امرى همچون نسب ( فلانى فرزند يا پدر فلانى ) و وقف ( فلان ملك وقف است ) ميان مردم مىباشد . فقها استفاضه را از مستندات شهادت - كه شاهد بر پايهء آن مىتواند شهادت دهد - بر شمردهاند ؛ 45 ليكن در استفاضه ، ديدگاهها از دو جهت مختلف است : يكى از جهت امورى كه با استفاضه ثابت و شهادت مبتنى بر آن پذيرفته مىشود و ديگرى از جهت اعتبار علم حاصل از استفاضه در جواز شهادت به آن .
ديدگاهها از جهت نخست :
1 . نسب ؛ برخى با استفاضه تنها نسب را قابل اثبات دانسته و شهادت مبتنى بر آن را پذيرفتهاند . 46
2 . نسب ، به اضافهء مرگ و ملك مطلق 47 ( سه مورد ) .
3 . نسب ، ملك مطلق ، وقف و زوجيت 48 ( چهار مورد ) .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 744
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٧٤٤