شرط ضمن عقد
شرط ضمن عقد شرط ذكر شده در عقد .
شرط ضمن عقد عبارت است از الزام و التزام به چيزى ضمن عقد يا ربط و وابستگى ميان عقد و تعهدى كه در پى آن مىآيد . در اينكه شرط ضمن عقد ، قرارى مستقل و جدا از قرار عقد است و هيچ يك از عوضِ مطرح در عقد ، انشاء و مُنشأ را قيد نمىزند و عقد تنها ظرف وقوع شرط است كه شرط ضمن آن تحقق مىيابد ، يا آنكه شرط ، عقد را مقيد مىكند ، مسئله محل بحث و اختلاف است . 1 از احكام آن به تفصيل در باب تجارت سخن گفتهاند .
شرايط صحّت : شرط ضمن عقد با وجود شرايط ذيل صحيح و نافذ است :
1 . مشروط عليه بر وفا به شرط توانا باشد . 2
2 . شرط ، خودش جايز باشد . بنابر اين ، شرط حرام ، مانند آنكه در معاملهء انگور شرط شود آن را شراب درست كند ، صحيح و نافذ نيست . 3 در اعتبار اين شرط شكى نيست ؛ ليكن در اينكه شرطى مستقل از شرط مخالف كتاب و سنت نبودن است يا از مصاديق آن به شمار مىرود ، بحث و اختلاف است . بنابر قول دوم ، با شرط چهارم يكى خواهد بود 4 و بنابر قول نخست ، تفاوت آن با شرط چهارم به گفتهء برخى آن است كه مراد از جايز بودن شرط فى نفسه ، جواز مشروط است ؛ بدين معنا كه مشروط ، فعل حرام يا ترك واجب نباشد و مراد از شرط مخالف كتاب و سنت نبودن يا موافق آن دو بودن آن است كه مشروط در مقام جعل و قرار بر خلاف جعل و تشريع شارع مقدس نباشد ، مانند اينكه شرط كند حلال خدا ، حرام يا حرام خدا ، حلال باشد ، قطع نظر از ارتكاب و عدم ارتكاب آن . 5
برخى شرط دوم را به شرط نخست ( شرط قدرت ) برگردانده و گفتهاند : ممتنع شرعى همچون ممتنع عقلى است و در نتيجه آنچه وفاى به آن از نظر شرع ممنوع باشد ، قدرت شرعى بر وفاى به آن وجود نخواهد داشت . 6