ريشهء اختلاف در ملاك نيز اين است كه مقصود از ذكر عناوين اشخاصى كه در روايات آمده و حكم به اتمام نماز آنان شده و نيز علتى كه در برخى روايات براى اتمام نماز ايشان وارد شده ( سفر عمل آنان است ) چيست ؟ آيا مقصود بيان كثرت و غلبهء سفر است و علّت ياد شده اشاره به بناى عملى و استمرار آنان بر سفر مىباشد يا مقصود اتخاذ سفر به عنوان كار و شغل است ؟ بنابر بر احتمال نخست ، ملاك كثرت و غلبهء سفر خواهد بود ؛ خواه سفر به جهت شغل و كار باشد يا غير آن ، همچون سياحت يا زيارت ؛ ليكن بنابر احتمال دوم ، ملاك اتخاذ سفر به عنوان كار و حرفه مىباشد نه كثرت و غلبهء آن بر حضر . بنابر اين ، سفر غير كارى ، همچون زيارت يا تفريح هرچند بسيار و بر حضر ( بودن در وطن ) غلبه داشته باشد موجب اتمام نماز نمىشود ؛ ليكن در اينكه مراد از اتخاذ سفر به عنوان شغل ، مقوّم و ركن بودن سفر براى شغل است ؛ بدين معنا كه سفر بخشى از شغل باشد ، مانند راننده يا بازرگانى كه از شهرى به شهرى ديگر دوره گردى مىكند ، يا اينكه مراد از آن توقف شغل بر سفر است ؛ اعم از آنكه سفر جزء آن باشد ، مانند مثال ياد شده يا مقدمهء آن ، مانند كسى كه محل كارش در شهرى ديگر - غير از وطنش - مىباشد و در نتيجه براى رفتن به محل كار ناگزير از سفر است ، اختلاف مىباشد . بنابر احتمال نخست ، كسى كه سفر مقدمهء شغل او است ، نه مقوّم و جزء آن ، نمازش قصر است ، چنان كه گروهى قائل به آناند ؛ 50 ليكن بنابر احتمال دوم ، نمازش تمام است ، چنان كه گروهى به آن فتوا دادهاند . 51
دومين اختلاف : بنابر اينكه ملاك كثرت سفر باشد ، كثرت به چه چيزى محقق مىشود ؛ به دوبار سفر كردن يا سه بار و يا معيار صدق عرفى آن مىباشد ؟ مسئله اختلافى است . برخى گفتهاند : كثرت سفر با سه بار سفر كردن محقق مىشود ، به شرط آنكه سفر در هر بار با رسيدن به وطن يا غير وطن به قصد اقامت ده روز پايان يابد و نماز تمام خوانده شود و بين سفرها نيز ده روز
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 476
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٧٦