و يا در صورتى كه خانهاش با او باشد تمام و در غير اين صورت قصر مىباشد ، اختلاف است . برخى درفرض همراه نبودن خانه احتياط را در جمع ميان قصر و اتمام دانستهاند . 43
8 . شغل و كار نبودن سفر . بنابر اين ، كسى كه سفر شغل و كار او است ، مانند ، راننده ، چوبدار ، نامه رسان و بازرگانى كه براى عرضه و فروش كالاهاى خود دوره گردى مىكند و از شهرى به شهرى ديگر مىرود ، نمازش تمام و روزهاش صحيح است .
اين شرط به لحاظ حدود و نيز مفهوم و مراد از آن از مباحث بسيار مشكل و پيچيدهء فقهى و محل اختلافات شديد است .
نخستين اختلاف : اولين اختلاف در تعبير از اين شرط است . بسيارى از فقها ، بلكه مشهور آنان تا زمان محقق اردبيلى ( م 993 ه . ق ) افزون نبودن سفر از حضر ( بودن در وطن ) را عنوان شرط قرار دادهاند . 44 برخى از آنان نيز عنوان شرط را كثير السفر نبودن ذكر كردهاند ؛ 45 اين عنوان به حسب ظاهر به همان عنوان نخست برمىگردد و دو عنوان متفاوت به شمار نمىرود . 46
برخى قدما به جاى ذكر عنوان كلى ، عناوين اشخاص ذكر شده در روايات ، همچون مُكارى ( كسى كه مركب خود را كرايه مىدهد و خود نيز همراه مسافر مىرود ، نظير رانندهء وسيلهء نقليه در عصر ما ) ، بريد ( نامه رسان ) ، راعى ( چوپان ) و ملّاح ( دريا نورد ) را آوردهاند . 47 برخى ديگر عناوين ياد شده را توأم با عنوان كثير السفر ذكر كردهاند . 48 در مقابل ، بسيارى از فقهاى پس از محقق اردبيلى عنوان شرط را شغل و كار نبودن سفر قرار دادهاند . 49
منشأ اختلاف فقها در تعبير از اين شرط ، اختلاف در ملاك اتمام و قصر است كه آيا ملاك ، كثرت سفر و اغلب بودن آن نسبت به حضر است يا اينكه ملاك اتخاذ سفر به عنوان شغل و كار است و كثرت و اغلب بودن دخالتى در آن ندارد ؛ هرچند در مواردى كثرت و غلبه سفر را نيز همراه داشته باشد ؟
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 475
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٧٥