بطلان نماز به افزايش دو سجده از روى عمد يا سهو ، اختصاص به نماز واجب دارد . در نماز مستحب ، زياد كردن دو سجده از روى سهو موجب بطلان نماز نمىشود ؛ 11 هرچند برخى در عدم بطلان نماز به زيادى سهوى اشكال كردهاند . 12
واجبات : امورى در سجده واجب است كه عبارتند از :
1 . نهادن هفت عضو از اعضاى بدن بر زمين كه بنابر قول مشهور عبارتند از : پيشانى ؛ كف دو دست ، سر دو زانو و سر دو انگشت بزرگ پا . 13 برخى قدما مفصل دو كف دست ( مچ ) را جايگزين كف دو دست كردهاند . 14
در گذاشتن اعضاى ياد شده بر زمين ، جز پيشانى مسماى آنها كفايت مىكند ؛ در حدّى كه از نظر عرف با نهادن آن بر زمين ، سجده با آن عضو صدق نمايد . بنابر اين ، گذاشتن همهء عضو بر زمين واجب نيست . همچنين بنابر قول مشهور ، در پيشانى ، مسماى پيشانى كفايت مىكند . 15 برخى ، گذاشتن پيشانى بر زمين به اندازهء درهم ( - - - ) درهم ) را واجب دانستهاند . 16
نهادن پشت دست بر زمين كفايت نمىكند ؛ بلكه واجب است كف دست بر زمين گذاشته شود . در پا ، آيا نهادن ديگر انگشتان ، جز انگشتان بزرگ ، كفايت مىكند يا نه ، اختلاف است . مشهور فقها قائل به وجوب گذاشتن خصوص دو انگشت بزرگ پا بر زمين شدهاند . 17 برخى قدما نهادن همهء انگشتان پا را بر زمين واجب دانستهاند . 18
آيا واجب است سر دو انگشت بزرگ پا بر زمين نهاده شود يا قسمت پشت و داخل آن نيز كفايت مىكند ؟ مسئله اختلافى است . 19
اعتماد بر همهء اعضاى هفتگانه ؛ به معناى انداختن سنگينى بدن بر آنها واجب است ؛ 20 ليكن برخى گفتهاند : افزون بر مقدارى كه سجده با آن تحقق مىيابد واجب نيست ؛ هرچند احتياط در اعتماد است . 21
2 . گذاشتن پيشانى بر چيزى كه سجده بر آن صحيح است . 22
3 . پاك بودن محل سجده . 23
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 402
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٠٢