سجده بر آنچه از زمين استخراج شده ، ليكن بر اثر استحاله ( - - - ) استحاله ) و مانند آن ، از مصداق زمين بودن خارج گشته ، از قبيل معادن ( - - - ) معدن ) همچون طلا و نقره و قير ، صحيح نيست ؛ ليكن در صحّت سجده بر بعضى مصاديق معدن به جهت اختلاف ديدگاهها در خروج آن از عنوان زمين ، مانند سنگهاى قيمتى نظير عقيق و فيروزه ، اختلاف است . ديدگاه مشهور عدم صحّت سجده بر چنين سنگهايى است ؛ هرچند برخى قائل به صحّت آن شدهاند . 38
در اينكه زمين با پخته شدن ، از مصداق زمين بودن خارج مىشود يا نه ، اختلاف است . بنابر قول نخست ، سجده بر سفال و آجر صحيح نخواهد بود ؛ بر خلاف قول دوم كه سجده بر آن محكوم به صحّت است . 39 قول دوم به ظاهر كلمات مشهور متأخران نسبت داده شده است . 40
به قول مشهور ، سجده بر سنگ آهك و نوره قبل از پخته شدن صحيح است . 41 سجده بر خاكستر صحيح نيست ؛ ليكن بر زغال اختلافى است ؛ 42 چنان كه در صحّت سجده برگياهان دارويى اختلاف مىباشد . 43
سجده بر زمين افضل از گياه است ؛ چنان كه با فضليتترين زمينها تربت كربلا ( - - - ) تربت ) مىباشد . 44
اگر سجده بر آنچه سجده بر آن صحيح است امكان پذير نباشد ؛ خواه به جهت در دسترس نبودن يا تقيّه و يا عوارضى ديگر ، سجده بر آنچه ممنوع مىباشد ، صحيح است . 45 در اين صورت با وجود لباس ، لباس مقدم بر اشياى ديگر است ؛ ليكن در اينكه تقدم ، شامل هر لباسى مىشود ، هرچند از غير پنبه يا كتان باشد يا آنكه اختصاص به لباس كتان و پنبهاى دارد ، اختلاف است . بنابر قول دوم ، در صورت در دسترس نبودن لباس كتان يا پنبهاى آيا سجده بر مطلق لباس مقدم بر ديگر اشيا است يا نه ؟ اختلاف مىباشد .
در صورت نبود مطلق لباس يا خصوص لباس كتان و پنبهاى - بنابر اختلاف ديدگاهها - آيا تمامى آنچه سجده بر آنها ممنوع است در عرض يكديگر قرار دارند و هيچ يك بر ديگرى تقدم ندارد و در نتيجه سجده بر هر كدام از آنها صحيح است ، يا آنكه
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 405
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٠٥