از احكام آن به تفصيل در باب صلات سخن گفتهاند .
اقسام : سجود چند گونه است ؛ زيرا يا جزئى از اجزاى عبادتى به شمار مىرود كه عبارت است از سجود نماز و نيز قضاى سجدهء فراموش شده در نماز ، و يا چنين نيست ؛ بلكه خود عبادتى مستقل است كه به سببى بر مكلف واجب يا مستحب شده است ؛ واجب عبارت است از سجدهء تلاوت آياتى كه دارى سجده واجباند ( - - - ) آيات سجده ) و نيز سجده به جهت سهو در نماز ( - - - ) سجدهء سهو ) و مستحب عبارت است از سجدهء تلاوت آيات داراى سجدهء مستحب و نيز سجدهء شكر ( - - - ) سجدهء شكر ) . موضوع سخن در اين نوشتار ، سجود نماز است .
حكم تكليفى : در هر ركعت از نمازهاى واجب و مستحب ، دو سجدهء واجب است و ترك يا زياد كردن عمدى يكى از آن دو موجب بطلان نماز مىشود ؛ ليكن ترك يا افزايش سهوى يكى از دو سجده بنابر قول مشهور ، نماز را باطل نمىكند و در صورت ترك سهوى ، چنانچه پيش از ورود به ركن بعدى ( ركوع ) متذكر شود ، بايد برگردد و آن را به جا آورد ، و در صورت متذكر نشدن ، واجب است پس از سلام نماز قضاى آن را به جا آورد 7 ( - - - ) سجدهء قضايى ) .
ركنيت : دو سجده از اركان نماز به شمار مىرود ؛ از اين رو ، ترك يا زياد كردن آن دو از روى عمد ، سهو و يا جهل موجب بطلان نماز است . البته در صورت ترك از روى سهو و متذكر شدن پيش از دخول در ركن بعدى ، واجب است برگردد ، دو سجده را به جا آورد و نمازش صحيح است . اما اگر پس از آن متذكر گردد ، بنابر قول مشهور نمازش باطل است . 8 برخى قدما ميان دو ركعت اول و آخر نماز چهار ركعتى تفصيل داده و گفتهاند : در دو ركعت نخست چنانچه پس از ركوع متذكر گردد نماز باطل است ، اما در دو ركعت آخر بدون اعتنا به ركوعِ انجام گرفته ، برمىگردد و دو سجده را به جا مىآورد ؛ سپس بلند مىشود و ركعت بعدى را دوباره به جا مىآورد . 9 از برخى قدما جريان حكم ياد شده در دو ركعت آخر ، در همهء ركعتها نقل شده است . 10
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 401
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٤٠١