و قتل خطايى كه موجب ديه و كفاره و يا زناى غير محصن با دختر باكره كه موجب تازيانه ، تراشيدن سر و تبعيد مىگردد ( - - - ) زنا ) . 10
د . تفاوت بين اجزاى سبب و اسباب مجتمع : هرگاه حكم بعد از چند صفت وارد شود ، در صورت ترتب آن بر هر يك از صفات به طور مستقل و جداگانه ، هر صفتى سببى مستقل خواهد بود ، مانند ادرار ، خوابيدن و خروج باد معده كه اسباب وضواند ؛ اما اگر بر مجموع صفات من حيث المجموع مترتب گردد سبب يكى ، ليكن مركب از چند چيز به عنوان اجزاى آن خواهد بود ، مانند قتل عمدى عدوانى با تساوى قاتل و مقتول در دين ، كه مجموع اينها سبب ثبوت قصاص است و هر كدام به تنهايى موجب قصاص نمىشود . 11
ه . تعليق حكم بر سبب با اختلاف حكم بر حسب زمان تعليق و وقوع : حكمى كه بر سببى معلق مىشود ، در صورت عدم اختلاف در آن حكم بر حسب زمان تعليق و وقوع ، بدون شك با تحقق سبب حكم نيز محقق مىشود ، ليكن چنانچه حكم به حسب دو زمان ياد شده مختلف باشد ، آيا ملاك ، زمان تعليق است يا زمان وقوع ؟ مانند اينكه كسى كودكى را وصىّ خود قرار دهد و آن كودك هنگام وفات وصيت كننده بالغ شود ، يا كافرى را وصىّ خود قرار دهد و وى هنگام وفات موصى ، مسلمان شود . اينك اگر ملاك زمان تعليق باشد ، وصيّت صحيح نخواهد بود ؛ زيرا شرط صحّت آن بلوغ و اسلام است ؛ اما اگر ملاك ، زمان وقوع باشد وصيّت صحيح است ؛ زيرا شرط بلوغ و اسلام تحقق يافته است . مسئله اختلافى است . 12
و . شك در سبب حكم : چنانچه در سبب حكم شك شود ، به اصل رجوع مىشود ، مگر اماره و نشانهاى بر سبب حكم وجود داشته باشد . شك در سبب حكم دو صورت دارد :
1 . شك در سبب حليّت ، مانند شكارى كه پس از اصابت تير به آن ، از بلندى فرومىافتد و سپس آن را مرده مىيابند و معلوم نيست مرگ آن بر اثر اصابت تير بوده يا فروافتادن از بلندى .
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 370
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٣٧٠