سببيتى كه از احكام وضعى به شمار مىرود ، امرى است انتزاعى كه از ترتّب حكمى بر وجود چيزى در خارج گرفته مىشود ، مانند اينكه شارع بگويد : هر كس چيزى را حيازت كند ، مالك آن مىشود ، يا هر كس بميرد ، اموال وى از آنِ وارثان او خواهد بود . از ترتّب ملكيت بر حيازت و مرگ ، سبب بودن حيازت و مرگ براى ملكيت انتزاع مىشود . از عنوان ياد شده در اصول فقه سخن گفتهاند .
سببيّت حكم وضعى است ، ليكن در اينكه مجعول است يا نه و بنابر مجعول بودن ، به تبع حكم تكليفى جعل شده يا به استقلال ، اختلاف است . 1
1 . فرائد الأصول 3 / 125 - 129 و فوائد الأصول 4 / 394 - 396 ؛ كفاية الأصول / 400 - 401 ؛ مصباح الأصول 3 / 78 - 79 .
سببيت ؛ قاعده
- - - ) قاعدهء سببيت
سبحان اللَّه
- - - ) تسبيح
سبحه
سُبحه نماز مستحب ( - - - ) نماز مستحب ) / ذكر ( - - - ) ذكر ) / دانههاى به نخ كشيده شدهجهت گفتن ذكر ( - - - ) تسبيح ) . 1
1 . لسان العرب و مجمع البحرين ، واژهء « سبح » .
سبر و تقسيم ؛ برهان
سَبر و تقسيم ؛ برهان راهى براى به دستآوردن علت حكم .
سبر به معناى آزمودن است و تقسيم به معناى جمع كردن و شمردن همهء آنچه كه احتمال مىرود علّت باشند . بنابر اين ، برهان سبر و تقسيم عبارت است از آن كه فقيه تمامى آنچه كه امكان علت بودن آنها مىرود را جمع كند و پس از بررسى يكايك آنها و اثبات علت نبودن هر يك با دليل ، در نهايت به علت حقيقى حكم پىبرد . به عنوان مثال ، علت حرمت ربا در گندم ممكن است طعم يا غذاى مورد نياز عموم و يا پيمانهاى بودن آن باشد . دو تاى نخست به دليل ، باطل است بنابر اين ، علت ، پيمانهاى بودن آن خواهد بود . از اين عنوان در اصول فقه ، مباحث حجت سخن گفتهاند .
قياس ( - - - ) قياس ) نزد فقهاى امامى باطل است ؛ ليكن چنانچه علت تامه بودنِ علت مشترك [ جامع ] - كه در