هر دو مطابقت داشته و قابل تقسيم به هركدام باشد ، مانند رقم دويست ، يا تنها با يكى مطابقت داشته و قابل تقسيم بر آن باشد ، مانند عدد 160 و 150 - كه به ترتيب بر چهل و پنجاه قابل تقسيماند - و يا بر هيچ يك قابل تقسيم نباشد ، مانند 170 ؛ يا اينكه فرد در فرض نخست ( قابليت تقسيم بر هر دو ) مخير است كه به هركدام محاسبه كند و در فرض دوم ، واجب است به عدد قابل تقسيم ( چهل يا پنجاه ) محاسبه نمايد و در فرض سوم ، واجب است تلفيقى از دو عدد ( چهل و پنجاه ) را به گونهاى كه همهء شتران را در بر گيرد ، محاسبه كند ؟ مسئله اختلافى است . بنابر قول اول ، مالك مىتواند زكات شتران خود را به هر يك از دو عدد چهل و پنجاه محاسبه كند و در صورت عدم قابليت تقسيم بر هر دو ، رعايت رقمى كه بيشترين نفرات متعلّق زكات را در بر مىگيرد ، واجب نيست . بنابر اين ، در 170 نفر شتر ، مالك مخير است آن را بر پنجاه تقسيم كند - كه در اين صورت بيست شتر اضافه مىآيد - يا بر چهل - كه ده شتر اضافه مىآيد - ليكن بنابر قول دوم ، رعايت مطابقت - هرچند به گونهء تركيبى - در محاسبه كردن نفراتى از شتران به چهل و نفراتى ديگر به پنجاه ، واجب است . بنابر اين ، رقم 170 نفر شتر به 120 و پنجاه تبديل مىشود كه عدد نخست با چهل و عدد دوم با پنجاه مطابقت دارد و در نتيجه زكات آن ، سه بنت لبون و يك حقه مىشود . نفرات اضافه بنابر قول نخست ، بخشوده است ؛ ليكن بنابر قول دوم ، اضافهاى وجود ندارد ، مگر در اعداد بين يك تا نه ، مانند 175 ، 165 و 158 كه آن نيز بخشوده است . 23
در گاو دو نصاب وجود دارد . در هر سى رأس ، زكات آن يك تبيع ( - - - ) تبيع ) و در هر چهل رأس يك مسنّه ( - - - ) مسنّه ) است . در نصاب اول بنابر قول مشهور تبيعه ( جنس ماده ) نيز كفايت مىكند .
در افزون بر چهل رأس گاو ، با مطابقتعدد گاوها با دو نصاب ( سى و چهل ) مالك مخيّراست زكات را براساس هريك محاسبه كند و در صورت عدم مطابقت ، اختلاف مطرح در شتر دراينجا
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى) — صفحة 240
مساهمون: موسسه دائرة المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بيت ( ع )
ص٢٤٠