گفتهاند : ظاهر گفتار فقها ( تلف در زمان خيار ) خيار زمانى است . در نتيجه ، قاعده شامل خيار غير زمانى نمىشود . « 2 » از برخى نقل شده كه حصول ملكيت در خيار زمانى منوط به پايان يافتن مدت خيار يا اسقاط آن است . در نتيجه ، به صرف عقد ملكيّت حاصل نمىشود . « 3 »
( - - ) خيار )
خيار شرط
خيار شرط : حقّ خيار ثابت به سبب شرط كردن آن در عقد .
حقيقت خيار شرط عبارت است از تسلّط دارندهء حقّ خيار بر فسخ عقد به سبب شرط كردن خيار براى خود در عقد . از آن در باب تجارت سخن گفتهاند .
شرط كردن خيار - يعنى اختيار فسخ يا امضاى معامله - در عقد موجب ثبوت حقّ خيار براى كسى مىشود كه اين حق براى او قرار داده شده است . « 1 »
خيار شرط به لحاظ زمان ، حدّ معينى ندارد ؛ بلكه هر مدت از زمان ؛ كوتاه باشد يا طولانى ، جايز است در عقد شرط شود ، و نيز جايز است آغاز زمان تعيين شده متصل به عقد باشد يا منفصل از آن ؛ ليكن بايد معيّن باشد ؛ به گونهاى كه احتمال كاهش يا افزايش آن نرود و گرنه هم شرط باطل است و هم معامله .
مشهور قدما شرط كردن خيار بدون ذكر مدت را صحيح و مدت خيار را در اين صورت تا سه روز دانستهاند . « 2 »
شرط كردن خيار در عقد براى هريك از فروشنده و خريدار و نيز براى اجنبى به تنهايى يا همراه يكى از دو طرف عقد صحيح است . « 3 »
خيار شرط ، علاوه بر بيع در ديگر عقود لازم ؛ اعم از معاوضى يا غير معاوضى - جز نكاح و نيز بنابر مشهور ، وقف - جارى مىشود . « 4 » برخى ، آن را در ضمان ، صلح ، هبهء لازم ، رهن و بيع صَرف جارى ندانستهاند . « 5 » خيار شرط در عقود جايز و ايقاعات جارى نمىشود . « 6 »
هامش
( 2 ) كتاب المكاسب 6 / 178 - 179 ؛ فقه الامامية ( الخيارات ) / 662 - 663 ؛ تحريرالمجلّة 1 قسم 2 / 39 .
( 3 ) كتاب المكاسب 6 / 179 .
1 جواهرالكلام 23 / 32 ؛ كتابالمكاسب 5 / 111 .
2 جواهر الكلام 23 / 32 - 34 .
3 34 .
4 61 - 62 ؛ كتاب المكاسب 5 / 148 و 151 .
5 جواهر الكلام 23 / 62 - 64 ؛ كتاب المكاسب 5 / 153 - 155 .
6 كتاب المكاسب 5 / 146 - 147 .