خيار رؤيت
خيار رؤيت : ثبوت حقّ خيار به سبب رؤيت كالا بر خلاف آنچه توصيف شده است .
خيار رؤيت عبارت است از ثبوت حقّ خيار براى فروشنده يا خريدار و تسلّط هر يك بر فسخ عقد در صورتى كه كالا هنگام عقد با بيان نوع و اوصاف آن - و نه مشاهده - معامله شود ؛ ليكن هنگام تحويل و پس از رؤيت آن ، خلاف آنچه وصف شده ، از كار درآيد . از آن در باب تجارت سخن گفتهاند .
جريان خيار رؤيت در بيع محدود به بيع شخصى ( فروش كالاى مشخص ) است ؛ خواه هنگام عقد ، كالا موجود باشد ، ليكن مشاهده نگردد يا موجود نباشد و خواه معامله بر اساس مشاهدهء قبلى باشد و يا بدون آن و تنها با بيان نوع و ويژگيهاى آن ، به گونهاى كه بر طرف كنندهء جهالت باشد ؛ چون معامله بدون ذكر نوع و بيان اوصافِ بر طرف كنندهء جهالت ، باطل است . « 1 »
خيار رؤيت گاه براى خريدار است ، گاه براى فروشنده و زمانى براى هردو .
اوّل ، جايى است كه كالا فاقد تمامى يا بعض اوصاف ذكر شده باشد . دوم ، موردى كه كالا از ويژگيهاى بيشتر و برترى نسبت به آنچه توصيف شده برخوردار باشد و سوم ، زمانى كه هيچ يك ، كالا را نديده باشد و كالا از جهتى پايينتر از اوصاف بيان شده و از جهتى برتر از آن اوصاف باشد . « 2 »
آيا خيار رؤيت فورى است يا با تراخى هم ثابت است ؟ قول اوّل ، اشهر ، بلكه منسوب به ظاهر كلمات فقها است . « 3 »
خيار رؤيت علاوه بر بيع در هر عقد لازم ديگرى كه موضوع آن عين شخصى وصف شده باشد - مانند صلح و اجاره - جارى مىگردد . « 4 »
بنابر قول مشهور ، گسترهء اختيار در خيار رؤيت يكى از دو امر است : فسخ معامله يا امضاى آن ، مجّانى و بدون گرفتن ارش ( - - ) ارش ) ، مگر آنكه وصف
هامش
( 1 ) ارشاد الأذهان 1 / 375 ؛ الانوار اللوامع 11 / 434 ؛ جواهر الكلام 23 / 92 - 93 .
( 2 ) ارشاد الأذهان 1 / 376 ؛ جواهر الكلام 23 / 94 .
( 3 ) جواهر الكلام 23 / 95 ؛ كتاب المكاسب 5 / 257 .
( 4 ) كتاب المكاسب 5 / 266 .