خيار تبعّض صفقه
خيار تبعّض صَفقه : خيار ثابت به سبب بطلان معامله نسبت به بعض كالا يا بهاى آن .
ماهيت خيار تبعّض صفقه عبارت است از تسلّط فروشنده يا خريدار بر فسخ عقد به سبب بطلان معامله نسبت به بخشى از كالا يا بهاى آن . تفاوت اين خيار با خيار شركت در اين است كه در خيار شركت عوض معامله يك چيز است ؛ كالا يا بهاى آن كه معامله نسبت به بعض آن صحيح و نسبت به بعض ديگر باطل است ؛ اما در خيار تبعّض صفقه عوض معامله گاه يك چيز است كه معامله نسبت به بعض آن صحيح و نسبت به بعض ديگر باطل است و گاه دو چيز ، كه معامله نسبت به يكى صحيح و نسبت به ديگرى باطل خواهد بود .
برخى ، خيار تبعّض صفقه را تنها در صورت تعدّد كالا يا بهاى آن جارى دانستهاند و صورت يكى بودن كالا يا بهاى آن را مجراى خيار شركت مىدانند . « 1 » از اين عنوان در باب تجارت سخن رفته است .
هرگاه خريدار در يك معامله دو چيز را بخرد و سپس معلوم شود كه يكى از آن دو قابل تملّك نيست يا از آنِ غير فروشنده است و او اجازه فروش آن را ندهد ، معامله نسبت به آن بخش باطل است و خريدار نسبت به بخش ديگر از كالاى مورد معامله خيار تبعّض صفقه پيدا مىكند و مىتواند عقد را فسخ كند يا آن را در برابر بهاى آن بخش از كالا امضا و اضافه بهاى پرداختى را باز پس گيرد . حكم ياد شده در موردى كه فروشنده دو چيز را به عنوان بهاى كالا دريافت كند و عقد نسبت به يكى باطل باشد نيز جارى است . « 2 »
خيار تبعيض
- - ) خيار تبعّض صفقه
خيار تخلّف شرط
- - ) خيار اشتراط
خيار تدليس
خيار تَدليس : تسلّط طرف فريب خورده در معامله بر فسخ عقد به سبب نيرنگ زدن طرف ديگر ( - - ) تدليس ) .
خيار تَصريه
- - ) تصريه
هامش
( 1 ) الروضة البهية 3 / 509 - 511 .
( 2 ) 510 ؛ كلمة التقوى 4 / 52 ؛ الاحكام الواضحة ( فاضل ) / 323 .