بايد آن را تدارك كند ، مانند اينكه حمد را فراموش كند و قبل از ركوع يادش بيايد ، كه بايد حمد و سوره را بخواند و سپس ركوع كند . و اگر محل تدارك آن گذشته باشد ، چنانچه جزء ترك شده ركن باشد ، مانند ركوع و دو سجده ، نماز باطل مىشود ، « 14 » و اگر غير ركن باشد ، نماز صحيح است و نيازى به تدارك آن نيست ، مگر در تشهد و يك سجده كه بنابر قول مشهور ، بلكه اجماعِ ادعا شده ، بايد پس از سلام آن را تدارك كند و سپس براى هر يك از تشهد و سجدهء فراموش شده ، دو سجدهء سهو ( - - ) سجدهء سهو ) به جا آورد . « 15 »
اگر اخلال به جزء با اضافه كردن آن باشد ، در صورت ركن بودن ، بنابر مشهور نماز باطل مىشود . « 16 »
ج . اخلال به ركعت : كسى كه در نماز يك ركعت يا بيشتر را از روى سهو ترك كند ، در صورتى كه قبل از سلام متذكّر گردد ، آن را تدارك مىكند و نمازش صحيح است . همچنين اگر پس از سلام و قبل از انجام دادن عملى كه ارتكاب عمدى ، يا عمدى و سهوى آن موجب بطلان نماز مىشود ، متذكر گردد . البته براى سلام دادن سهوى دو سجدهء سهو به جا مىآورد . و اگر پس از سلام و انجام دادن عملى كه تنها عمد آن نماز را باطل مىكند ، مانند حرف زدن ، متذكر گردد ، در اينكه نماز باطل و اعادهء آن واجب است يا حكم صورت پيشين را دارد ، اختلاف است . اگر پس از سلام و انجام دادن فعلى كه ارتكاب عمدى و سهوى آن باطل كنندهء نماز است ، متذكر شود ، نماز باطل و اعادهء آن واجب است . « 17 »
اضافه كردن يك ركعت يا بيشتر در نماز هرچند از روى سهو ، موجب بطلان آن مىشود . « 18 »
خلل ناشى از شك : شك يا در اصل نماز است كه نمىداند نماز را خوانده يا نه ، يا در شرايط ، يا در اجزاء و يا در ركعات آن . در صورت اوّل ، در داخل وقت بايد نماز بگزارد ؛ اما در خارج وقت به شك خود اعتنا نكند . « 19 » در صورت دوم ، اگر شك قبل از خواندن نماز يا در اثناى آن پديد آيد ، بايد شرط را احراز كند ، هرچند با اصلى چون استصحاب ( - - ) استصحاب )
هامش
( 14 ) 12 / 238 .
( 15 ) 292 و 297 - 303 .
( 16 ) مستمسك العروة 7 / 393 ؛ مستند العروة ( الصلاة ) 6 / 49 .
( 17 ) جواهر الكلام 12 / 263 - 265 ؛ مستمسك العروة 7 / 404 - 408 .
( 18 ) جواهرالكلام 12 / 250 .
( 19 ) البيان / 154 ؛ مستند الشيعة 7 / 202 ؛ العروة الوثقى 3 / 227 .