ارتداد قبل از دخول باشد ، عقد باطل و جدايى محقق مىشود ؛ اما اگر ارتداد بعد از دخول صورت گيرد ، جدايى منوط به پايان يافتن عدّه قبل از توبه است . برخى در بطلان عقد به سبب ارتداد صورى بدون تحقق آن در واقع و اعتقاد اشكال كردهاند . « 12 »
2 . هرگاه زنى براى جلوگيرى از ازدواج شوهرش با زنى معيّن ، پسرش را وادار به زنا با آن زن كند ، بنابر قول به نشر حرمت به زنا ، زن ياد شده بر آن مرد حرام مىگردد و او نمىتواند با آن زن ازدواج كند « 13 » ( - - ) نشر حرمت ) .
از حيله به معناى دوم در بابهايى نظير جهاد ، تجارت ، شهادات و حدود سخن گفتهاند .
حكم : فريب دادن مسلمان حرام است . « 14 » خدعه در جنگ جايز است . « 15 »
قاعدهء غرور : از قواعد مشهور فقهى قاعدهء غرور است ؛ بدين معنا كه كسى كه فريب خورده و بر اثر آن متحمل خساراتى شده ، براى جبران زيانهاى وارد شده ، به فريب دهنده مراجعه مىكند و بر فريب دهنده واجب است خسارات وارد شده را جبران نمايد « 16 » ( - - ) قاعدهء غرور ) .
حيله در شهادت : هرگاه گواهان با شهادت دروغ خود حاكم را فريب دهند ، به گونهاى كه منجرّ به صدور حكم اشتباهى از سوى حاكم گردد ، در صورت ثبوت آن نزد حاكم ، حكم نقض مىشود و خساراتى كه از ناحيهء شهادتِ باطل پديد آمده بر عهدهء شهود است . اگر خسارت مالى باشد بايد آن را جبران كنند ، ضمن آنكه تعزير ( - - ) تعزير ) مىگردند و در ميان مردم گردانده مىشوند تا همگان آنان را بشناسند ، و چنانچه خسارت جانى يا قطع عضوى باشد ، قصاص مىشوند « 17 » ( - - ) شهادت ) .
حيله در گرفتن مال ديگرى : اگر كسى با حيله مال ديگرى را به چنگ آورد ، مانند اينكه با جعل سند از طرف كسى اموال او را تصاحب كند ، حدّ سرقت ( قطع انگشتان دست ) بر او جارى نمىشود ، بلكه تعزير مىگردد . « 18 »
هامش
( 12 ) مسالك الافهام 9 / 204 ؛ الحدائق الناضرة 25 / 379 ؛ الانوار اللوامع 14 / 536 .
( 13 ) شرائع الاسلام 3 / 596 .
( 14 ) حاشية مجمع الفائدة 34 - 35 .
( 15 ) قواعدالاحكام 1 / 487 ؛ جواهرالكلام 21 / 79 .
( 16 ) القواعد الفقهية ( مكارم ) 2 / 281 - 293 .
( 17 ) الروضة البهية 3 / 158 - 159 ؛ تحرير الوسيلة 2 / 454 .
( 18 ) الروضة البهية 9 / 304 .