حق آدمى
- - ) حق
حقّابه
حَقّابه [ حقّ شِرب ] : مقدار آب معيّن از سهم ملك يا زمينى .
حقّابه تركيب يافته از « حقّ » عربى و « آب » فارسى و به معناى سهم مقرر دِه ، مزرعه ، باغ ، خانه و يا كسى از يك منبع آب ، مانند رود ، چشمه و يا قنات است . « 1 » از آن به مناسبت در باب تجارت و احياء موات سخن گفتهاند .
حقّابه دار ، در صورتى كه در استفاده از آب به مقدار سهم خود با ديگران شريك باشد ، مىتواند در سهم خويش هر نوع تصرف مالكانه - همچون فروختن و اجاره دادن - بكند و شركا حق جلوگيرى از آن ندارند . « 2 »
كسى كه زمينى را فروخته ، آيا حق شرب آن نيز داخل در معاملهء زمين شده و در نتيجه به خريدار منتقل مىگردد ؟ برخى تصريح به عدم دخول آن در معامله كردهاند ، مگر آنكه دخول آن را شرط كرده باشند . « 3 »
نهرى كه ميان زمينهايى واقع شده ؛ ليكن سهم هر يك از صاحبان زمينها از آن نهر معلوم نيست ، چنانچه مالكان زمينها در مقدار سهم خود از نهر اختلاف كنند ، بنابر تصريح برخى ، حق شرب براى هر يك از آنان به نسبت مساحت زمينشان ثابت است . « 4 »
چنانچه صاحبان بعضى زمينها به دليل موات بودن زمينشان ، از آب نهر بهرهاى نداشته باشند ، ليكن ادعا كنند قبل از موات شدن زمين ، حق شرب از نهر داشتهاند ، در صورتى كه مالكان ديگر زمينهاى حاشيهء نهر ، منكر ادعاى آنها باشند ، بنابر قول برخى ، قول صاحبان زمينهاى موات در صورت سوگند خوردن
هامش
( 1 ) لغت نامهء دهخدا .
( 2 ) تحرير الاحكام 2 / 438 ؛ جامع الشتات 2 / 220 - 221 ؛ رياض المسائل 12 / 367 - 369 .
( 3 ) تذكرةالفقهاء 12 / 59 .
( 4 ) المهذّب 2 / 38 .