جَهراء
- - ) اجهر
جهل
جهل : مقابل علم .
جهل عبارت است از عدم علم ( - - ) علم ) ( ندانستن ) خواه جاهل بداند كه نمىداند ( جهل بسيط ) يا نداند كه نمىداند ( جهل مركب ) . بنابر اين ، جزمِ غير مطابق با واقع ، ظنّ ، شك و وهم ، همه از مصاديق جهل خواهند بود . از احكام و آثار جهل در ابواب مختلف فقه ؛ اعم از عبادات ، عقود ، ايقاعات و احكام سخن گفتهاند .
جهل و تكليف : تكاليف واقعى ميان عالم و جاهل مشترك است و جاهل همچون عالم ، مكلّف به احكام واقعى است ؛ ليكن جهل موجب عدم تنجّز حكم واقعى نسبت به جاهل مىشود ؛ از اين رو ، جاهل بر مخالفت حكم واقعى كيفر نمىشود ، مگر جاهل مقصر كه در جهل خود معذور نيست و در نتيجه ، احكام واقعى نسبت به او نيز همچون عالم منجّز است . « 1 » البته مواردى ، از قبيل قصر ( - - ) قصر ) و اتمام ( - - ) اتمام ) و جهر ( - - ) جهر ) و اخفات ( - - ) اخفات ) به دليل خاص از حكم اشتراك خارج شده است . « 2 »
وجوب تحصيل علم بر جاهل : فرا گرفتن احكام شرعى بر جاهل به آنها واجب است . « 3 »
ارشاد جاهل : ارشاد جاهل و آموختن احكام شرعى به وى واجب است ؛ ليكن چنانچه شخصى ، به حكم شرعى عالم ، اما به موضوع آن جاهل باشد - مانند كسى كه مىداند وضو گرفتن با آب نجس باطل است ، ليكن نمىداند اين آب نجس است - بيشتر فقها ارشاد به موضوع را واجب ندانستهاند ، مگر در امور مهمى همچون جان ، آبرو و مال درخور اعتناى مؤمن كه
هامش
( 1 ) نهايةالافكار 4 قسم 2 / 231 ؛ مصباحالهدى 2 / 66 ؛ مستند العروة ( الصلاة ) 6 / 18 .
( 2 ) تهذيب الاصول ( امام خمينى ) 3 / 66 - 67 .
( 3 ) العروةالوثقى 1 / 28 - 30 .