تمام خواندن نماز در جايى كه بايد شكسته بخواند . روزه نيز در اين حكم ملحق به نماز است ؛ بدين معنا كه اگر با جهل به بطلان روزه در سفر ، روزه بگيرد ، روزهاش صحيح است . « 12 »
برخى گفتهاند : كسى كه ده روز در محلّى قصد اقامت كرده و نمازش را قصر خوانده ، در صورت جهل به حكم ، نمازش صحيح است . « 13 » برخى در اصل الحاق جاهل مقصّر به عامد اشكال كرده و گفتهاند : دليلى بر الحاق جز در خصوص استحقاق عقاب وجود ندارد . « 14 »
آنچه در ترك اصل عبادت يا جزء و شرط آن گفته شد نسبت به جاهل مقصر بود ؛ اما جاهل قاصر اگر عبادتى را بدون جزء يا شرط آن به جا آورد ، در اينكه عبادت او صحيح است يا اينكه در موارد عدم وجود دليلى خاص بر صحّت عمل فاقد جزء يا شرط ، حكم او حكم جاهل مقصّر مىباشد ، مسئله اختلافى است ، مگر در جايى كه حكم وضعى تابع حكم تكليفى باشد ، كه در اين صورت ، عبادت جاهل قاصر صحيح است ، مانند نماز گزاردن با لباس يا در زمين غصبى با جهل به بطلان و حرمت آن بنابر قول مشهور .
وجه صحّت نماز در اين فرض ، تابع بودن بطلان نسبت به حرمت آن است و چون حرمت متوجه جاهل قاصر نيست ، نمازش صحيح است . طهارت با آب غصبى از روى جهل قصورى نيز همين حكم را دارد . « 15 »
اگر مكلف ، جاهل به موضوع باشد ، مانند جهل به غصبى بودن مكان نماز يا آب وضو ، در صورتى كه علم در موضوعِ حكم اخذ شده باشد ، بنابر مشهور عملش صحيح است . بنابراين ، نمازگزاردن با لباس غصبى يا در مكان غصبى و وضو گرفتن با آب غصبى از روى جهل به موضوع ( غصبى بودن ) صحيح است . اما اگر علم و جهل دخالتى در تحقق موضوع حكم نداشته باشد ، جهل به موضوع موجب بطلان عمل مىگردد ، مانند نماز گزاردن با لباس تهيه شده از پوست حيوان حرام گوشت يا ابريشم خالص از روى جهل به آن . « 16 »
2 . غير عبادات : آثار مترتب بر فعل غير عبادى متفاوت است . ترتب بعضى
هامش
( 12 ) مجمع الفائدة 3 / 63 ؛ الحدائق الناضرة 5 / 408 - 410 ؛ كشف الغطاء 4 / 478 - 479 ؛ مستندالشيعة 12 / 150 ؛ التنقيح ( الإجتهاد و التقليد ) / 322 - 323 ؛ مهذّب الاحكام 14 / 176 .
( 13 ) العروة الوثقى 3 / 512 .
( 14 ) التنقيح ( الطهارة ) 6 / 465 - 468 .
( 15 ) جواهر الكلام 12 / 236 - 237 .
( 16 ) مستند الشيعة 4 / 221 - 222 و 7 / 89 ؛ جواهر الكلام 12 / 231 ، 234 و 236 .