ذيحجّه - كه اوّلى در افطار و عدم افطار و دومى در برگزارى مناسك حج تأثيرگذار است - آيا عمل به مقتضاى تقيّه مجزى است و پس از بر طرف شدن موضوع تقيّه ، قضاى آن واجب نيست ؟ برخى به كفايت عمل انجام شده تصريح كردهاند ؛ « 23 » ليكن در خصوص افطار روزهء روزى كه به عنوان عيد فطر معرفى شده از روى تقيّه ، فتوا به قضاى آن داده شده است ؛ زيرا ترك عمل از سوى مكلّف موجب سقوط قضاى آن نمىشود . « 24 »
تقيّه در برابر غير مخالف : مشروعيت تقيّه اختصاص به تقيّه در برابر مخالفان ندارد ؛ بلكه در صورت تحقق موضوع آن ، تقيّه در برابر كافران و حاكمان ستمگر از شيعه نيز مشروع و جايز است . « 25 »
تقييد
تقييد : مقابل اطلاق .
تقييد عبارت است از اينكه متكلّم با ذكر قيد يا شرطى لفظ مطلق را از گسترهء شمول و شيوع آن خارج و دلالت آن را در قلمرو قيد يا شرط ذكر شده محدود كند ، مانند لفظ « رقبة » در جملهء « أعتق رقبة »
هامش
( 23 ) . جواهر الكلام 19 / 32 ؛ فقه الصادق 11 / 427 - 428 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 1 / 466
( 24 ) . جواهر الكلام 16 / 258 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 1 / 466 - 469
( 25 ) . التقية ( شيخ انصارى ) / 45 ؛ فقه الصادق 11 / 443 ؛ القواعد الفقهية ( مكارم ) 1 / 459 .