ناميده مىشود - خود را در برابر ديگران بزرگ مىبيند و ديگران را خوار و حقير مىشمارد . از اين عنوان به مناسبت در بابهاى طهارت ، صلات ، حج و جهاد سخن رفته است .
در آيات و روايات متعدّد از تكبّر به شدّت نكوهش و جايگاه متكبّر ، دوزخ دانسته شده است . ضمن آنكه روايات ، متكبّران را دورترين مردم به خداوند و بيشترين ساكنان دوزخ برشمردهاند .
كبرورزى و غرور در برابر خداوند ، آيات او ، انبيا ، جانشينان ايشان ، عالمان ربّانى و مؤمنان ، حرام و از گناهان بزرگ است ؛ « 1 » ليكن تكبّر در برابر جبّاران و زورگويان ، كافران و بدعتگذاران ، عملى پسنديده است و فروتنى در برابر آنان كراهت شديد دارد . « 2 »
اظهار كبر در ميدان جنگ با دشمن ، جايز و مطلوب است ؛ ازاينرو پوشيدن لباس فخر ، مانند حرير و ديباج در جنگ جايز مىباشد . « 3 » اهانتكنندهء به مقدّسات از روى تكبّر ، محكوم به كفر است « 4 » ( - - ) كفر ) .
از پوشيدن لباس يا بروز رفتار به شيوهء متكبّران كه انسان را شبيه و همسان با آنان مىسازد در روايات متعدّد نهى شده است . در ذيل به برخى نمونهها كه در كتابهاى فقهى ذكر شده است اشاره مىشود .
مستحب است نمازگزار از آنچه منافى با خشوع است و نيز هر عملى كه رنگ و بوى كبر دارد اجتناب ورزد . « 5 »
توشّح ( پوشيدن لباس به شيوهاى خاص ) در نماز - از آن جهت كه شيوهء متكبّران است - منهىّ و مكروه است « 6 » ( - - ) توشّح ) . همچنين پوشيدن لباس متكبّران در نماز « 7 » و دست بر كمر نهادن به روش آنان در حال قيام ، « 8 » نهادن پاها بر روى يكديگر در حال نشستن ( - - ) تربّع ) - از آن جهت كه شيوهء متكبّران است - و راه رفتن متكبّرانه « 9 » كراهت دارد .
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة 15 / 374 ؛ جواهر الكلام 13 / 312 ؛ الفقه 93 / 321
( 2 ) . الأقطاب الفقهية / 100 ؛ كشف الغطاء 1 / 323
( 3 ) . تذكرة الفقهاء 2 / 472 ؛ نهاية الإحكام 1 / 376
( 4 ) . جواهر الكلام 2 / 52
( 5 ) . العروة الوثقى 1 / 613
( 6 ) . جواهر الكلام 8 / 239
( 7 ) . العروة الوثقى 1 / 573
( 8 ) . جامع عباسى / 47
( 9 ) . وسائل الشيعة 11 / 456 - 457 .