رعايت ترتيب بين افعال نماز ، واجب است ؛ ازاينرو ، تكبيرة الإحرام بر قرائت ، قرائت بر ركوع و ركوع بر سجود مقدّم مىشود . « 3 »
اگر همزمان ، چند نماز بر انسان واجب شود - مانند نماز واجب يوميّه و نماز ميّت و نماز آيات - نمازى كه وقتش تنگ است مقدّم مىشود و اگر در دوران بين نماز يوميّه و آيات ، وقت هر دو تنگ باشد ، تقديم نماز يوميّه واجب است . « 4 »
حرام : در اعمالى كه رعايت ترتيب بين آنها واجب است ، تقديم عمل بعدى بر عمل پيشين به عمد و به قصد تشريح حرام است ، مانند تقديم نماز عصر بر ظهر يا عشا بر مغرب . « 5 »
مستحب : تقديم پاى راست بر پاى چپ هنگام ورود به مسجد و عكس آن ، زمان خروج از مسجد « 6 » و تقديم پاى چپ بر پاى راست هنگام ورود به مستراح و عكس آن ، در وقت خروج از مستراح ، مستحب است . « 7 »
مباح : تقديم نماز شب بر نيمهء شب براى معذور ، مانند مسافر ، پير و بيمار « 8 » و تقديم غسل جمعه بر روز جمعه و انجام دادن آن در روز پنجشنبه يا شب جمعه به سبب ترس از دست نيافتن به آب در روز جمعه « 9 » جايز است .
حكم وضعى : تقديم عملى كه بايد مؤخّر شود گاه تنها مشمول حكم تكليفى يعنى حرمت است و حكم وضعى ندارد ، مانند تقديم ذبح بر رمى در روز عيد قربان براى حاجى - بنابر قول به وجوب ترتيب بين اعمال روز عيد - كه اين عمل اگر به عمد انجام گيرد حرام است ؛ ليكن موجب بطلان نمىشود « 10 » و گاه علاوه بر حكم تكليفى ، حكم وضعى نيز بر آن مترتّب است ، مانند تقديم نماز عصر بر ظهر و عشا بر مغرب كه در صورت ارتكاب عمدى ، نماز باطل خواهد بود .
در تقديم سهوى نيز بنابر قول مشهور در صورت وقوع آن در وقت اختصاصى نماز ظهر يا مغرب ، نماز باطل است ؛ امّا وقوع آن در وقت مشترك در صورتى كه نمازگزار پس از پايان نماز متذكّر شود ، نماز صحيح خواهد بود و چنانچه در اثنا متذكّر گردد نيّت خود را به نمازى كه
هامش
( 3 ) . العروة الوثقى 1 / 696 ؛ مستمسك العروة 6 / 482
( 4 ) . العروة الوثقى 1 / 433 و 729
( 5 ) . 519 - 520
( 6 ) . 600
( 7 ) . 178
( 8 ) . مستمسك العروة 5 / 117
( 9 ) . مهذب الاحكام 4 / 270 - 271
( 10 ) . جواهر الكلام 19 / 247 - 250