تدارك
تدارك : جبران عمل فوت شده يا مال تلف گشته .
متعلّق تدارك يا مال است و يا عمل .
تدارك مالى در موارد ضمان ( - - ) ضمان ) مطرح است و تدارك عمل يا به اصلاح و رفع نقص آن است و يا به انجام دادن آن پس از ترك عمل در زمان مقرّر و از آن در بابهاى طهارت ، صلات و حج سخن گفته شده است .
تدارك به اصلاح عمل : اگر فردى در اثنا يا بعد از فراغ از وضو يا غسل به ترك جزء - مانند شستن صورت - يا شرطى از آن - مانند رعايت ترتيب - يقين كند با بقاى موالات ( - - ) موالات ) ، بايد جزء يا شرط ترك شده را همراه اعمال پس از آن انجام دهد . همچنين اگر در اثناى عمل در آن شك كند . « 1 »
جزء واجبى از نماز كه سهوا ترك و نمازگزار در اثنا متوجّه آن شده است اگر ركن باشد ، مانند ركوع و سجود ، پيش از دخول در ركن بعدى تداركپذير است و اگر غير ركن باشد ، مانند ترك يك سجده يا تشهّد ركعت دوم ، چنانچه قبل از دخول در ركن متوجّه شود ، برمىگردد و آن را تدارك مىكند و اگر بعد از آن متذكّر گردد پس از اتمام نماز آن را به جا مىآورد .
البتّه بعضى از اجزاى فراموش شده مانند قرائت ، پس از تجاوز از محل آن ، نياز به تدارك ندارد . در مواردى نيز علاوه بر تدارك عمل ، سجدهء سهو ( - - ) سجدهء سهو ) نيز واجب مىشود . « 2 »
مأموم در افعالى كه بايد از امام تبعيّت كند اگر از روى فراموشى از وى پيشى گيرد - مانند آنكه پيش از امام به ركوع يا سجده رود يا سر از سجده بردارد - برمىگردد و با امام آن را تدارك مىكند . « 3 »
تدارك به انجام دادن عمل : كسى كه بدون غسل يا نماز احرام ، محرم شده بنابر مشهور مستحب است آن را تدارك و پس از آن احرام را اعاده كند . « 4 »
هامش
( 1 ) . كتاب السرائر 1 / 103 و 118 ؛ العروة الوثقى 1 / 251 ؛ مستمسك العروة 2 / 513
( 2 ) . شرائع الإسلام 1 / 88
( 3 ) . الروضة البهية 1 / 801 - 802
( 4 ) . جواهر الكلام 18 / 185