طريق سماع ، قرائت ، اجازه ، مناوله ، كتابت ، اعلام و وصيّت است . طريق تحمّل حديث از نوع و جاده از عباراتى همچون « وجدت » يا « قرأت بخطّ فلان » استفاده مىشود .
معتبرترين طريق - از نظر عموم محدّثان - طريق سماع و ضعيفترين آن ، طريق و جاده است و از آنجا كه ذكر طريق تحمّل موجب طولانى شدن سند حديث مىشده محدّثانى چون ثقة الاسلام كلينى ، سند را به صورت « معنعن » تلخيص كردهاند . « 3 »
تحمل شهادت
تحمّل شهادت : وقوف شاهد بر مشهودبه .
تحمّل شهادت عبارت است از حصول علم براى شهادت دهنده نسبت به مورد شهادت از راه حواسّ خود ( ديدن و شنيدن ) يا استفاضه ( - - ) استفاضه ) .
از اين عنوان در باب قضاء و شهادات سخن رفته است .
حكم : اداى شهادت تنها در صورت تحقّق تحمّل شهادت ، صحيح و مشروع است . تحمّل شهادت در صورت درخواست مشهودله يا مشهود عليه با عدم بيم ضرر ، بنابر مشهور بر كسى كه اهليّت شهادت دارد واجب است . در كفايى بودن وجوب و عدم تعيّن آن بر درخواست شونده در صورت وجود ديگران و امكان تحمّل آن براى آنان ، يا عينى بودن آن - و وجوب تحمّل بر درخواست شونده حتّى در صورت امكان آن براى ديگران - اختلاف است . « 1 »
كيفيّت تحمّل : تحمّل شهادت بر حسب نوع مشهودبه متفاوت است ؛ زيرا مشهودبه يا از امورى است كه تحمّل شهادت تنها با مشاهدهء آن امكانپذير است مانند زنا ، لواط ، قتل ، سرقت و غصب از افعال « 2 » و يا علاوه بر مشاهده ، شنيدن نيز در آن شرط است مانند عقود و ايقاعات از اقوال كه ديدن متعاقدين و نيز شنيدن خود عقد يا ايقاع لازم است « 3 » و يا از امورى است كه از راه استفاضه ( شنيدن از جمعى ) حاصل مىگردد مانند موت ، نسب و مالكيت مطلق .
هامش
( 3 ) . نهاية الدراية / 445 - 472 ؛ معالم المدرستين 3 / 243 - 245 ؛ تلخيص مقباس الهداية / 169 - 181 .
1 . جواهر الكلام 41 / 180 - 183
2 . 121 و 128
3 . 150