تحمّل حديث
تحمّل حديث : شنيدن و فراگرفتن حديث از راههاى معيّن .
عنوان ياد شده از اصطلاحات علم درايه و عبارت است از اينكه راوى ، حديث را از استاد خود - كه در اصطلاح به او « شيخ » مىگويند - به يكى از راههاى معتبر در تحمّل حديث ، فراگيرد .
براى تحمّل حديث طرقى ذكر شده است . بيشتر عالمان حديث ، هشت طريق و برخى ، هفت طريق ذكر كرده و طريق « وصيّت » را در ذيل طريق « اعلام » آوردهاند . « 1 » اين طرق عبارتند از :
1 . سماع ؛ شنيدن حديث از استاد .
2 . قرائت [ - عرض ] ؛ خواندن حديث نزد شيخ ؛ چه خود ، آن را بخواند يا ديگرى بخواند و او بشنود .
3 . اجازه ؛ بدين صورت كه استاد ، اجازهء نقل از كتاب يا نقل روايت را براى شاگرد صادر كند .
4 . مناوله ؛ يعنى دادن كتاب به شاگرد ، همراه اجازه يا بدون آن ، كه نوع اوّل ، « عرض المناوله » گفته مىشود .
5 . كتابت [ - مكاتبه ] ؛ شيخ يا فردى ديگر به امر او ، حديث را براى درخواست كننده بنويسد و ارسال كند .
6 . اعلام ؛ بدين معنا كه استاد به شاگردش اعلام كند كه فلان كتاب ، از او است يا فلان حديث ، سماع او از استاد خويش است .
7 . وصيّت ؛ بدين صورت كه با وصيّت شيخ ، كتاب يا روايات او در اختيار كسى قرار گيرد و او در نقل آنها مجاز باشد .
8 . و جاده ؛ يعنى راوى ، نوشتهاى به خط يكى از مشايخ بيابد و پس از اطمينان از انتساب آن به صاحبش ، آن را نقل كند . « 2 »
راههاى ياد شده از نظر ميزان اعتبار ، با يكديگر تفاوت دارند ؛ ازاينرو ، براى هر طريقى عبارتى منظور شده كه نوع تحمّل راوى از حديث را مشخّص مىكند ؛ تعبيرهايى همچون « سمعت » يا « حدّثنى » ؛ « قرأت على فلان » يا « قرىء على فلان و انا اسمع » ؛ « اخبرنى فلان إجازة » ؛ « أخبرنى فلان مناولة » ؛ « أخبرنى فلان مكاتبة » ؛ « أخبرنى فلان إعلاما » و « أخبرنى فلان وصيّة » كه به ترتيب بيانگر و مشخّصكنندهء
هامش
( 1 ) . تلخيص مقباس الهداية / 169
( 2 ) . نهاية الدراية / 445 - 472 ؛ معالم المدرستين 3 / 243 - 245