عليهم السّلام و پيروى از آنان در اعمال و رفتار . از اين عنوان در بابهاى مختلف فقه از عبادات ، عقود و غير آن دو به مناسبت سخن رفته است .
گفتار و كردار رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و نيز امامان عليهم السّلام از آن جهت كه ظرف مشيّت و ارادهء خداوند متعال هستند ، همواره منطبق با خواست و محبّت حضرت حق بلكه عين آن مىباشد ؛ ازاينرو ، خداوند متعال در آيات متعدّدى از قرآن ، بندگان را به پيروى از آنان و اطاعت مطلق از اوامر و نواهى ايشان فراخوانده « 1 » و اعلام كرده است كه وجود مبارك رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله الگو و اسوهء نيكو براى شما است . « 2 » بدين جهت شكى در محبوبيت و فضيلت تأسّى به معصومان عليهم السّلام در گفتار و رفتار ايشان نيست ؛ « 3 » بلكه تأسّى به آنان به معناى انجام دادن عمل بر وفق عمل ايشان ، واجب است ؛ بدين معنا كه عملى را كه آن بزرگواران به عنوان واجب ، مستحب يا مباح انجام دادهاند ، بر امّت نيز واجب است آن عمل را با همان عنوان انجام دهند . « 4 »
فعلى كه از معصوم عليه السّلام صادر شده است اگر وجه آن از نظر وجوب ، استحباب يا اباحه معلوم باشد ، بحثى نيست و اگر معلوم نباشد و قرائن تعيين كننده نيز وجود نداشته باشد ، در اينكه فعل صادر شده دلالت بر وجوب دارد يا استحباب و يا اباحه - به معناى عام نه مقابل وجوب و حرمت - اختلاف است ( - - ) سنّت ) . البتّه اگر عمل ، عبادى ( قربى ) باشد در دلالت آن بر رجحان و افضليت شكى نيست . « 5 »
در كلمات فقها نسبت به برخى اعمال از آن جهت كه يكى از معصومين آن را انجام داده به دليل تأسّى ، حكم به استحباب شده است . « 6 » چنانكه برخى فقها به دليل تأسّى ، به وجوب اعمالى حكم كردهاند . « 7 »
قلمرو تأسّى : قلمرو تأسّى از معصوم عليه السّلام افعالى است كه اقتضاى عموميت داشته ، مانعى از شمول آن نسبت به غير معصومين عليهم السّلام وجود نداشته باشد ؛ بنابراين افعالى كه از معصوم به لحاظ مقام و منزلت ذاتى يا منصب ولايت و امامت وى صادر مىشود و شأن اختصاصى ايشان به شمار مىرود ، موضوع
هامش
( 1 ) . نساء / 59 ؛ اعراف / 158 ؛ آل عمران / 31
( 2 ) . احزاب / 21
( 3 ) . المعتمد فى شرح المناسك 5 / 213
( 4 ) . رسائل الشريف المرتضى 2 / 265 ؛ ايضاح الفوائد 1 / 78 ؛ ذكرى الشيعة 3 / 327
( 5 ) . اصول الفقه 2 / 58 - 60 ؛ الاصول العامة / 233 - 235
( 6 ) . الروضة البهية 1 / 338 ؛ جواهر الكلام 4 / 318 ، 321 ، 9 / 110 ، 11 / 377 ، 14 / 75 و 31 / 71
( 7 ) . جامع الخلاف و الوفاق / 19 ؛ مختلف الشيعة 4 / 462 ؛ منتهى المطلب 6 / 79 ؛ ذكرى الشيعة 2 / 131