وظايف عامل است . « 2 » در اينكه تهيّهء آنچه بدان درخت خرما را بارور مىكنند برعهدهء مالك است يا عامل ، اختلاف است . قول اوّل به اكثر فقها نسبت داده شده است . « 3 »
تأجيل
- - ) اجل
تأخير
تأخير : عقب انداختن عمل از اوّل وقت امكان آن .
از عنوان تأخير در بيشتر ابواب فقه - اعم از عبادات و معاملات - به مناسبت سخن رفته و احكامى بر آن مترتّب شده است .
حكم تكليفى : عمل به لحاظ ظرف زمانى آن يا داراى امتداد است كه انجام دادن آن در تمامى آنات آن زمان ممتد ، جايز و صحيح است و يا امتداد ندارد ، بلكه فوريت دارد .
تأخير در انجام دادن عمل از نوع دوم - مانند تأخير ازالهء نجاست از مسجد « 1 » ( - - ) ازاله ) - جايز نيست ، بر خلاف نوع اوّل كه جايز و صحيح است و گاه به عللى واجب يا مستحب و يا مكروه مىگردد .
واجب ، مانند تأخير نماز تا قبل از آخر وقت ( - - ) آخر وقت ) براى كسى كه به علّت عذرى بايد تيمّم كند « 2 » يا كسى كه فاقد شرطى از شرايط نماز همچون پوشش براى پوشاندن عورت است « 3 » كه بنابر قول گروهى در هر دو مورد ، تأخير واجب است .
مستحب ، مانند تأخير نماز عشا تا هنگام ناپديد شدن شفق « 4 » ( - - ) شفق ) كه زمان پايانى وقت فضيلت نماز مغرب مىباشد .
مكروه ، مانند تأخير نماز از اوّل وقت بدون عذر به قول مشهور . « 5 »
حكم وضعى : بر تأخير ، احكام وضعى زير - كه آثار آن به شمار مىرود - مترتّب مىگردد :
1 . سقوط حق : تأخير در استفاده حقّ فسخ ( - - ) فسخ ) در موارد فورى بودن آن - مانند خيار فسخ نكاح به سبب عيوب خاص ( - - ) ازدواج ) و تدليس ( - - ) تدليس ) - موجب سقوط آن خواهد شد ( - - ) خيار ) .
هامش
( 2 ) . 27 / 66 ؛ جامع المقاصد 7 / 359 - 361
( 3 ) . جواهر الكلام 27 / 67 .
1 . جواهر الكلام 6 / 97
2 . 5 / 157 - 160
3 . العروة الوثقى 1 / 527
4 . جواهر الكلام 7 / 305 - 306
5 . الحدائق الناضرة 6 / 100