احكام : دادوستد كالاى غير موجود در خارج به نحو كلّى در ذمّه در برابر بهاى نقد - كه از آن به بيع سلف ( - - ) بيع سلف ) تعبير مىشود - جايز و صحيح است ؛ ولى خريد و فروش مالى كه مملوك انسان نيست - مانند ماهى دريا ، آب نهرها و ديگر انواع مشتركات كه عموم مردم در آن شريك هستند - قبل از حيازت ( - - ) حيازت مباحات ) و تملّك آن ، جايز و صحيح نيست ؛ « 2 » ليكن فروختن مال ديگرى بدون اذن او و بهطور فضولى بنابر مشهور صحيح است ؛ هرچند تأثير و نفوذ عقد منوط به اجازهء مالك خواهد بود ( - - ) فضولى ) .
البتّه اگر غير مالك ، عين موجود نزد ديگرى را به عنوان مالك بفروشد و سپس به قصد لزوم بيع ، آن را با خريدن و مانند آن به خود منتقل كند ، معامله باطل است . « 3 »
معاملهء مالى كه فروشنده قدرت بر تحويل آن ندارد هرچند مالك آن باشد باطل است ، مانند ماهىاى كه مالكش آن را به دريا انداخته يا كبوترى كه پرواز داده و اميدى به دستيابى آن دو ندارد . « 4 »
بيع متزلزل
- - ) تزلزل
بيع مجازفه
بيع مجازفه : دادوستد بدون تعيين مقدار كالا . « 1 »
از آن در باب تجارت سخن رفته است .
بنابر قول مشهور دادوستد كالايى كه در عرف به صورت پيمانهاى ، وزنى يا شمارشى معامله مىشود بدون تعيين مقدار آن به يكى از روشهاى يادشده باطل است و مشاهدهء دو طرف معامله كفايت نمىكند ؛ « 2 » از ابن جنيد نقل شده است در صورتى كه كالا و بهاى آن از دو جنس مختلف باشند معامله با مشاهده صحيح مىباشد . « 3 » برخى از متأخّران مايل به اين قول شدهاند . « 4 » از برخى قدما در كالاى وزنى ، و از بعضى ديگر در معاملهء سلف ( - - ) بيع سلف ) صحّت بيع مجازفه نقل شده است . « 5 »
هامش
( 2 ) . جواهر الكلام 22 / 343 - 345
( 3 ) . 283
( 4 ) . 384 .
1 . كتاب البيع ( امام خمينى ) 3 / 249
2 . جواهر الكلام 22 / 408 - 413 ؛ مصباح الفقاهة 5 / 400
3 . مختلف الشيعة 5 / 247
4 . مجمع الفائدة 8 / 176 - 177
5 . الحدائق الناضرة 18 / 463 .