دستيابى خريدار اوّل - كه از او به طالب يا صاحب عينه تعبير مىشود - به هفت هزار تومان نقد و دستيابى فروشندهء اوّل به سه هزار تومان سود كالاى فروخته شده به نسيه است كه در سررسيد ، تحويل بهاى كالا قابل وصول مىباشد . « 2 »
2 . طلبكار براى وصول طلب خود از فردى كه توان پرداخت بدهى خويش را ندارد كالايى معيّن را نسيه به او مىفروشد ؛ سپس همان كالا را به بهايى كمتر نقد از او مىخرد تا بدهكار بتواند با پول دريافتى از طلبكار طلب پيشين او را بپردازد . « 3 » از اين عنوان در باب تجارت سخن رفته است .
بيع عينه در صورتى كه معاملهء نخست مشروط به انجام دادن معاملهء دوم نشود ، جايز و مشروع است و نسبت به معاملهء دوم ، الزامى بر دو طرف نيست و اگر مشروط گردد ، بهگونهاى كه خريدار ملزم به فروختن و فروشنده ملزم به خريدن باشد معامله صحيح نيست . « 4 »
بيع فضولى
- - ) فضولى
بيع كالى به كالى
- - ) بيع دين به دين
بيع كلّى
بيع كلّى : دادوستد كالاى كلّى .
بيع كلّى ، مقابل بيع شخصى ( - - ) بيع شخصى ) عبارت است از خريد و فروش كالايى كه در وصف ، معيّن و مشخّص است ليكن در خارج ، كلّى و قابل صدق بر افراد متعدّد مىباشد ، مانند بيع صد كيلو از آرد موجود در انبار . كلّى يا جزئى بودن ثمن ( بهاى كالا ) تأثيرى در صدق عنوان بيع كلّى ندارد . عنوان كلّيت در بيع كلّى گاه صفت بيع واقع مىشود و گاه صفت مبيع ( كالا ) و هر دو ، به يك معنا است . از اين عنوان در باب تجارت بحث شده است .
اقسام كلّى : كلّى در بيع يا كلّى در ذمّه است ، مانند آنكه كسى صد كيلو گندمى را كه از ديگرى طلب دارد مىفروشد يا كالايى را با اوصاف مشخّص به صورت نقد يا پيش فروش ، معامله مىكند ( - - ) بيع سلف ) و يا كلّى در خارج . اين نيز يا كلّى
هامش
( 2 ) . الحدائق الناضرة 20 / 93
( 3 ) . نهاية الإحكام 2 / 531
( 4 ) . منية الطالب 3 / 231 ؛ مستند العروة ( الزكاة ) 1 / 94 ؛ مصباح الفقاهة 5 / 382 .