جريان خيارات در بيع كلّى : در جريان خيار حيوان « 9 » ( - - ) خيار حيوان ) و خيار تأخير ( - - ) خيار تأخير ) در بيع كلّى در ذمّه اختلاف است ؛ امّا در بيع كلّى در معيّن و كلّى مشاع جارى مىشوند . « 10 » خيار رؤيت ( - - ) خيار رؤيت ) در بيع كلّى در ذمّه جارى نمىشود . « 11 »
در ثبوت خيار عيب ( - - ) خيار عيب ) براى خريدار در بيع كلّى در ذمّه در صورتى كه فروشنده ، فرد معيوب را به وى تحويل دهد اختلاف است . بنابر قول به عدم ثبوت ، فروشنده بايد فرد سالم را به خريدار تحويل دهد . « 12 »
خيار ياد شده در دو نوع ديگر ( كلّى در معيّن و كلّى مشاع ) در صورتى كه همهء كالا معيوب باشد جارى مىشود و اگر بعض آن معيوب باشد ، جريان آن همچون كلّى در ذمّه اختلافى است . « 13 »
بيع ما ليس عنده
بيع ما ليس عنده : دادوستد مال غير موجود در خارج يا غير مملوك و يا غير مقدور از جهت تحويل .
عنوان يادشده از حديث نبوى « لا تبع ما ليس عندك » - كه از طريق خاصّه و عامه نقل گشته « 1 » - برگرفته شده است . براساس مضمون حديث يادشده ، رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله از فروختن چيزى كه در اختيار انسان نيست نهى كرده است .
از اين موضوع در باب تجارت سخن گفته شده است .
اقسام : مبيع هنگام معامله يا در خارج وجود دارد يا ندارد . در صورت اول يا ملك فروشنده است يا نيست . در صورت نخست ، فروشنده يا قادر بر تحويل آن هست يا نيست .
هامش
( 9 ) . كتاب المكاسب 5 / 83 - 84 ؛ مصباح الفقاهة 6 / 174 - 176
( 10 ) . كتاب المكاسب 5 / 223 - 227 ؛ مصباح الفقاهة 7 / 19 - 23
( 11 ) . مصباح الفقاهة 7 / 60 - 61 ؛ مهذب الاحكام 17 / 177
( 12 ) . حاشية المكاسب ( يزدى ) 1 / 5 ؛ مهذب الاحكام 17 / 184 - 186
( 13 ) . حاشية المكاسب ( يزدى ) 2 / 70 .
1 . وسائل الشيعة 18 / 47