دارد ، اطلاق مىشود . جمع آن « عرايا » است . بيع عريّه عبارت است از آنكه ميوهء موجود بر درخت - با تخمين مقدار آن توسط كارشناس كه در صورت خشك شدن و تبديل رطب به خرما وزن آن فلان مقدار خواهد شد - در برابر خرما معامله شود . « 1 » از آن در باب تجارت سخن رفته است .
حكم : بيع عريّه با شرايط زير صحيح است :
1 . خريدار آن ، مالك خانه يا باغ باشد نه كسى ديگر .
2 . مالك عريّه تنها يك نخل در ملك ديگرى داشته باشد .
3 . مقدار ميوهء نخل ، تخمينى محاسبه شود .
4 . هنگام عقد ، وزن تخمينى ميوهء عريّه با خرمايى كه به عنوان بهاى آن پرداخت مىشود ، مساوى باشد ؛ هرچند پس از خشك شدن ، يكى بر ديگرى تفاضل پيدا كند .
5 . بهاى كالا نقد باشد ؛ ليكن قبض آن در مجلس عقد ، لازم نيست ؛ هرچند برخى قدما آن را شرط دانستهاند .
6 . خرمايى كه بها قرار مىگيرد بنابر قول مشهور از غير آن درخت باشد . « 2 »
بيع عين به عين
- - ) پاياپاى
بيع عينه
بيع عينه : خريد كالا به صورت نسيه و فروش نقدى آن به بهاى كمتر . « 1 »
عينه از عين به معناى مال موجود است . اين نوع معامله از دير زمان - براى فرار از ربا در قرض ربوى يا وصول طلب از بدهكار - به دو صورت انجام مىگرفته است .
1 . شخص نيازمند به نقدينگى براى فرار از ربا ( - - ) ربا ) با صاحب مال معاملهاى به اين صورت انجام مىدهد : از او به صورت نسيه كالايى گرانتر از قيمت نقد ( مثلا ده هزار تومان ) مىخرد ؛ سپس در همان جلسه آن را به قيمت كمتر ( مثلا هفت هزار تومان ) به صورت نقد به فروشنده مىفروشد . نتيجهء اين معامله ،
هامش
( 1 ) . مبسوط در ترمينولوژى حقوق 2 / 934
( 2 ) . الحدائق الناضرة 19 / 357 - 360 ؛ جواهر الكلام 24 / 101 - 114 .
1 . مصباح الفقاهة 5 / 531