در اين كه در دوران امر بين مجاز و اضمار ، مجاز مقدّم است يا اضمار و يا هيچ يك بر ديگرى ترجيح ندارد ، اختلاف است . « 2 » در صورت دوران امر بين اضمار و تخصيص ، اضمار و تقييد ، اضمار و نسخ يا اضمار و اشتراك ، به تصريح برخى اصوليان ، تخصيص و تقييد در دو مورد نخست و اضمار در دو مورد آخر مقدّم است . « 3 »
( - - ) اصل لفظى )
اطاعت
اطاعت : فرمان بردن .
از آن در بابهايى نظير طهارت ، صلات ، صوم ، اعتكاف ، حج ، جهاد و نكاح و مانند آنها سخن رفته است .
احكام : به حكم عقل و تصريح قرآن كريم « 1 » ، اطاعت خداوند ، پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و پيشوايان معصوم عليهم السّلام بر همهء مردم ، واجب است . فرمانبرى از فقيه جامع الشرايط به عنوان نايب امام معصوم در قلمرو ولايت ثابت براى وى « 2 » و نيز اطاعت از كارگزاران حكومت و فرماندهان نظامى منصوب از جانب او ( - - ) ولايت فقيه ) و نيز فرمان بردن فرزند از پدر و مادر ، زن از شوهر ( - - ) زوجيّت ) و برده از مولا ، واجب است . نافرمانى نسبت به كسانى كه اطاعت آنان واجب مىباشد ، حرام و گناه است .
قلمرو اطاعت : وجوب اطاعت در سه مورد نخست ( اطاعت خدا ، پيامبر و امامان عليهم السّلام ) مطلق و شامل همهء امرها و نهىهاى ايشان است ، ليكن در ديگر موارد ، به عدم معصيت مقيّد است .
بنابراين ، اطاعت از آنان در گناه جايز نيست « 3 » ؛ همانگونه كه به نظر برخى ، قدر متيقّن از وجوب اطاعت پدر و مادر ، جايى است كه نافرمانى فرزند موجب آزار و عقوق آنان گردد ( - - ) عقوق ) . موارد ديگر محل تأمّل و اشكال واقع شده است . « 4 »
هامش
( 2 ) هداية المسترشدين 1 / 312 - 313 .
( 3 ) 315 - 317 و قوانين الاصول / 32 و 300 .
1 انفال / 20 ؛ آل عمران / 132 و نساء / 59 و 80 .
2 عوائد الايام / 540 و جواهر الكلام 15 / 421 - 422 .
3 جواهر الكلام 31 / 103 ؛ العروة الوثقى 2 / 425 ؛ مستمسك العروة 3 / 305 و 8 / 571 .
4 جواهر الكلام 21 / 23 و مستمسك العروة 7 / 169 .