كسى است كه به انگيزهء خوشگذرانى به شكار مىرود و عادى ، راهزن يا دزد است . « 9 »
دو - باغى ، خروج كننده بر امام عليه السّلام و عادى ، راهزن است . « 10 »
سه - باغى ، كسى است كه خوردن مردار را حلال مىداند و عادى ، كسى است كه در خوردن مردار از مرز سيرى فراتر رود . « 11 »
چهار - باغى ، خروج كنندهء بر امام عليه السّلام يا حلال شمارندهء مردار است و عادى ، راهزن يا كسى است كه در خوردن مردار از حدّ سيرى فراتر رود . « 12 »
در مقابل نظرات ياد شده ، برخى هر دو عنوان را به يك معنا تفسير كردهاند ؛ هر چند اينان نيز اختلاف نظر دارند كه مراد از آن دو ، مطلق كسانىاند كه در غير حال اضطرار نيز ابايى از خوردن حرام ندارند « 13 » يا منظور افرادى هستند كه اضطرار آنان ناشى از ميل به گناه و تجاوز از حدود الهى - مانند خروج بر امام يا راهزنى و ديگر گناهان - باشد ؛ هر چند از خوردن حرام در غير حال اضطرار ، خوددارى مىورزند . « 14 »
5 . نوشيدن شراب : در جريان حكم اضطرار ( حلال شدن حرام ) در مورد نوشيدن شراب يا عدم جريان آن ، اختلاف است . « 15 » قول مشهور ، قول نخست است . « 16 » برخى از قائلان به قول مشهور ، حليّت را تنها به صورت بيم از تلف شدن در صورت ننوشيدن شراب ، مقيّد كردهاند . « 17 » اختلاف ياد شده در صورت اضطرار به نوشيدن براى درمان نيز وجود دارد ، ليكن در اين فرض ، قول به عدم جواز ، به مشهور نسبت داده شده است . « 18 »
6 . خوردن غذاى ديگرى : در صورت اضطرار كسى به خوردن غذاى ديگرى ، يا مالك آن حاضر است يا غايب . در صورت نخست ، بر مالك واجب است غذا را به او بدهد ، ليكن در صورت توانايى مضطر بر پرداخت قيمت غذا ، بذل رايگان آن بر مالك واجب نيست ، بلكه مىتواند قيمت آن را بگيرد . بر مضطر نيز واجب است براى حفظ جان خود ، پول غذا را به صاحبش بپردازد . در صورت خوددارى مالك از دادن غذا
هامش
( 9 ) منهاج الصالحين ( حكيم ) 2 / 377 .
( 10 ) ارشاد الاذهان 2 / 114 .
( 11 ) شرائع الاسلام 4 / 757 - 758 .
( 12 ) الدروس 3 / 24 .
( 13 ) جواهر الكلام 36 / 429 - 431 .
( 14 ) منهاج الصالحين ( حكيم ) 2 / 377 .
( 15 ) جواهر الكلام 36 / 444 .
( 16 ) فقه الصادق 24 / 220 .
( 17 ) مسالك الافهام 12 / 127 .
( 18 ) جواهر الكلام 36 / 445 - 446 .