مدلول و ظاهر الفاظ مانند ظهور صيغه امر در وجوب و ظهور صيغهء نهى در حرمت و در ملازمات عقلى - كه خود به مستقلّات عقلى و غير مستقلّات عقلى تقسيم مىشود - از لوازم ذاتى احكام مانند ملازمه ميان حكم عقل و شرع بحث مىشود . همچنين در بخش حجّت كه مهمترين مباحث علم اصول است از حجيّت مانند حجيّت خبر واحد و در بخش اصول عملى ، از اصولى كه مجتهد به هنگام نداشتن دليل اجتهادى بدان رجوع مىكند مانند اصل برائت و استصحاب بحث مىشود . « 3 »
اصول مذهب
- - ) اصول دين
اصولى
- - ) اخبارى
اصيل
اصيل : داراى اصالت نسبت به ديگرى در چيزى .
اصيل در فقه ، بر مضمون عنه ( مديون اصلى ) ، منوب عنه ، غير اجير ، موكّل ، مالك يا خريدار ، و مبدل منه به ترتيب در برابر ضامن ( - - ) ضمان ) ، نايب ( - - ) نيابت ) ، اجير ( - - ) اجير ) ، وكيل ( - - ) وكالت ) ، فضولى ( - - ) عقد فضولى ) ، و بدل ( - - ) بدل ) اطلاق شده است ، امّا بيشتر استعمال آن در برابر فضولى مىباشد و در بابهايى مانند زكات ، خمس ، تجارت ، ضمان ، اجاره ، وكالت و قضاء به كار رفته است كه به نمونههايى از كاربرد آن اشاره مىشود :
مضمون عنه : اگر طلبكار بدهى خود را از ضامن درخواست كند ، ضامن نيز مىتواند آن را از اصيل درخواست كند . « 1 »
منوب عنه : در اين كه پس از مرگ قاضى اصيل ، نايب او به طور قهرى از سمت خود بر كنار مىشود يا نه ، اختلاف است . « 2 »
غير اجير : اگر غوّاص اصيل باشد ، خمس آنچه با غوّاصى ( - - ) غوّاصى ) از دريا به دست مىآورد ، بر او است و اگر اجير باشد ، بر مستأجر است . « 3 »
موكّل : اگر اصيل به دليل ديوانگى و مانند آن قابليّت اذن دادن به ديگرى را از دست بدهد ، وكالت باطل مىشود . « 4 »
هامش
( 3 ) 1 / 7 - 8 .
1 جامع المقاصد 5 / 335 .
2 جواهر الكلام 40 / 65 - 66 .
3 16 / 42 .
4 22 / 325 .