مقابل ارتداد ( كفر عارضى بعد از اسلام ) و كافر ( - - ) كفر ) اصلى مقابل مرتدّ « 2 » ( - - ) ارتداد ) .
اصول اربعمائه
اصول اربعمائه : چهارصد مجموعه حديثى آغازين .
اصول جمع اصل و آن در اصطلاح علم حديث به معناى هر يك از مجموعههاى آغازين احاديث است كه راويان سدههاى نخستين مستقيما از نگاشتن روايتهايى كه مىشنيدند ، پديد مىآوردند . اين اصول ، خود ، منبع و مصدر كتابهاى حديثى بعدى گرديد « 1 » و ملاك صحّت حديث نزد محدّثان نسلهاى بعد ، وجود آن حديث در يكى از اين اصول بود .
محتواى اين مجموعهها كه به اصول اربعمائه مشهورند ، پاسخهايى بوده است كه امامان معصوم عليهم السّلام به پرسشهايى در زمينههاى گوناگون احكام ، سنن ، مواعظ ، ادعيه و تفسير مىدادهاند . گردآورى اين اصول ، از زمان حضرت على عليه السّلام تا زمان امام حسن عسكرى عليه السّلام به وسيلهء اصحاب آنان - كه بنا بر تصريح برخى چهار صد تن بودهاند - انجام شده است ؛ هر چند بيشتر آنان از اصحاب امام صادق عليه السّلام بودهاند . برخى برآنند كه جملگى از اصحاب ايشان مىباشند و حال آن كه اصحاب ديگر امامان نيز در ميان آنان ديده مىشوند . « 2 »
نقل كردهاند كه عادت صاحبان اصول اين بوده كه هرگاه حديثى از امام معصوم عليه السّلام مىشنيدند ، از ترس فراموشى ، به ضبط آن در اصول خويش مبادرت مىكردند . « 3 » مؤيّد اين مطلب روايتى است كه ابن طاووس در « مهج الدّعوات » نقل كرده است كه « گروهى از اصحاب امام كاظم عليه السّلام با قلم و كاغذ در محضر ايشان حاضر مىشدند و چون امام سخنى مىفرمود يا دربارهء واقعهاى فتوا مىداد ، آن را مىنگاشتند » . « 4 »
اعتبار اصول : به تصريح برخى ، اصول نگاشته شده در زمان امامان عليهم السّلام ،
هامش
( 2 ) 2 - 5 / 51 .
2 دائرة المعارف بزرگ اسلامى 9 / 218 .
2 المعتبر 1 / 26 ؛ ذكرى الشيعة 1 / 58 - 59 ؛ رواشح السماوية / 98 ؛ دائرة المعارف بزرگ اسلامى 9 / 219 و الموسوعة الفقهية الميسّرة 3 / 407 .
2 رواشح السماوية / 98 .
3 الذريعة 2 / 127 .